Ukiuunerani 2026-mi tuttunniarnissamut aamma umimmanniarnissamut piffissaliussat pisassiissutillu pillugit tusarniaaneq
Matumuuna Ukiuunerani 2026-mi tuttunniarnissamut umimmanniarnissamullu piffissaliussat sumiiffinnilu tuttutassiissutit kiisalu umimmattassiissutit pillugit siunnersuutit tusarniutigineqarput.
Pinngortitaleriffik 2024-p aallartissimalaarnerani Qeqqata Kommuniani aqutsiveqarfinni Maniitsoq-mi aamma Sisimiut-ni qulimiguulimmik tuttunik aamma umimmannik kisitsernernik ingerlataqarpoq. Kisitsinerit takutippaat Maniitsup aqutsiveqarfiani umimmaat angutivissat arnavissallu inersimasut amerlasuusut, kisianni norraat ataatsimut isigalugu amerlavallaanngitsut. Taamaammat kulavaat norrallit piniarneqartannginnissaat ingerlateqqiinnarneqarpoq. Maniitsup aqutsiveqarfiani umimmaat amerlassusaat 2018-imut sanilliullugu allannguuteqarpianngikkaluarpoq. Sisimiut aqutsiveqarfiani umimmaat suiaassutsimikkut utoqqaassutsimikkullu inissisimanerat pissusissamitut ippoq, tassanimi imatut sakkortutigisumik piniarneqartarsimanngimmata.
Tuttut
1. Aqutsiveqarfik Qaanaaq: Piniarfinni Inglefield Land-imi, Prudhoe Land-imi aamma Kangerluarsorujummi piffissami 1. januaarimiit 30. apriili ilanngullugu aasaanerani ukiaaneranilu 2025-mi pisarinngitsuukkanik nuussinikkut ukiuunerani tuttunniartoqassaaq.
2. Piniarfik Nuussuaq: Piniarfimmi Nuussuaq-mi piffissami 7. februaarimiit 27. februaari ilanngullugu qimussimik tuttunniarneq ingerlanneqassaaq pisassat 100-iullutik.
3. Aqutsiveqarfik Kangaatsiaq: Atarnup Nunaani piffissami 10. februaarimiit 1. martsi ilanngullugu qimussimik tuttunniarneq ingerlanneqassaaq pisassat 100-iullutik.
4. Piniarfiit sinneri: Piniarfinni sinnerini ukiuunerani tuttunniartoqassanngilaq.
Tunngavilersuutit: Aasaanerani aamma ukiaanerani 2025-mi Piniarfimmi 2-mi (Sisimiut-Kangerlussuaq), Piniarfik 3-mi (Akia-Maniitsoq) aamma Piniarfik 4-mi (Ameralik) qaammatini pingasuni killeqanngitsumik sunngiffimmi tuttunniartoqareerpoq taamatullu qaammatini tallimani killeqanngitsumik inuussutissarsiutigalugu tuttunniartoqareerluni. Pinngortitaleriffik naapertoglugu piniarfinni pineqartuni tuttut amerlavallaalersimapput tamannalu pillugu ikilisaasoqartariaqarluni. Piniarfik 5-mi (Qeqertarsuatsiaat), Piniarfik 6-mi (Qassit, Piniarfik 7-mi (Neria) kiisalu Piniarfik 11-mi (Ivittuut) killeqanngitsumik inuussutissarsiutigalugu tuttunniarneq qinnuteqareernerup kingorna qaammatinut tallimanut sivitsorneqarnikuuvoq. Piniarfinni sinnerini ikinnerusunik tuttoqarfiusut qaammatini marlunni killeqanngitsumik sunngiffimmi tuttunniartoqareerpoq taamatullu qaammatini pingajuat qiteqqullugu killeqanngitsumik inuussutissarsiutigalugu tuttunniartoqareerluni. Taamaammat ukiuunerani tuttunniarnissamut immikkut ittumik tunngavissaqanngilaq.
APNIPN-ip kommunit qanimut suleqatigalugit akuersissutinik utertitsisarneq malinnaaffigivaa, utertinneqartannginnerat taamatullu pisanik nalunaaruteqartannginneq piniartunut ataasiakkaanut akuersissutinik qinnuteqarsinnaanissamut ukiuni aggersuni kinguneqassaaq. Erseqqissaatigineqarpoq qamuteralannik, ATV-nik kiisalu qamutinik motoorilinnik allanik atuinermi kommunimi ileqqoreqqusat malinneqassasut, tuttunillu malersuinermi piniarnermilu atornissaat inerteqqutaammat. Assartuutit motoorillit tuttunut minnerpaamik 500 meterinik ungasissuseqassapput.
Umimmaat
5. Aqutsiveqarfik Maniitsoq: Piniarfik 1-imi qimussertartunut allatigullu assartuutinik motoorilinnik atuiffiunngitsumik ukiuunerani 2026-mi killilimmik inuussutissarsiutigalugu sunngiffimmilu umimmanniarneq 14. februaarimiit 27. februaari ilanngullugu sapaatip akunnerini marlunni ingerlassaaq. Piniarfik 1-mi 50-nik umimmattassiisoqarpoq.
6. Aqutsiveqarfik Maniitsoq: Piniarfik 2-mi piffissami 31. januaarimiit 13. februaari ilanngullugu inuussutissarsiutigalugu umimmanniartoqassaaq. Piniarfik 2-mi 100-nik umimmattassiisoqarpoq.
7. Aqutsiveqarfik Maniitsoq: Piniarfik 3-mi piffissami 31. januaarimiit 13. februaari ilanngullugu inuussutissarsiutigalugu umimmanniartoqassaaq. Piniarfik 3-mi 200-nik umimmattassiisoqarpoq. Piniarfik 2-p aamma 3-p akornanniittoq Maniitsut Alannguisa Kuussuat nalaa aamma Angujaartorfiup timaaniittoq Arnangarnup Kuuata nalaa matoqqatinneqarput. Piniarfik 4-mi ukiuunerani umimmanniartoqassanngilaq.
8. Aqutsiveqarfik Sisimiut: Aasaanerani aamma ukiaanerani 2025-mi umimmattassanit pisarinngitsuukkat ukiuuneranut 2026-mi piniarnissamut nuunneqassapput piffissami 31. januaarimiit 13. februaari ilanngullugu ingerlanneqartussamut. Qeqqata Kommunia suleqatigalugu pisarinngitsuukkat amerlassusaat aalajangerneqassaaq.
9. Aqutsiveqarfik Kangaatsiaq: Aasaanerani aamma ukiaanerani 2025-mi Sisimiut aqutsiveqarfiani umimmattassanit pisarinngitsuukkat ukiuuneranut 2026-mi piniarnissamut nuunneqassapput piffissami 31. januaarimiit 13. februaari ilanngullugu ingerlanneqartussamut. Kommune Qeqertalik suleqatigalugu pisarinngitsuukkat amerlassusaat aalajangerneqassaaq.
10. Umimmaqarfik Naternaq: Aasaanerani aamma ukiaanerani 2025-mi aqutsiveqarfinnut umimmattassanit pisarinngitsuukkat kommunikkaartumik ukiuuneranut 2026-mi piniarnissamut nuunneqassapput piffissami 9. februaarimiit 8. martsi ilanngullugu ingerlanneqartussamut. Kommune Qeqertalik aamma Avannaata Kommunia suleqatigalugit pisarinngitsuukkat amerlassusaat aalajangerneqassaaq.
11. Aqutsiveqarfik Ittoqqortoormiit: Piffissami 1. martsimiit 31. martsi ilanngullugu umimmanniartoqassaaq. Umimmattassiissutit 60-iupput.
12. Umimmaqarfik Ivittuut: Ukiuunerani umimmanniartoqassanngilaq.
13. Umimmaqarfik Sigguk: Ukiuunerani umimmanniartoqassanngilaq.
14. Umimmaqarfik Nanortalik: Ukiuunerani umimmanniartoqassanngilaq.
15. Umimmaat Paamiut eqqaanut nuunneqarsimasut aamma umimmaat Nuup Kangerluanut ingerlaarnikut eqqissisimatitaapput.
Tunngavilersuutit: Aqutsiveqarfik Ivittuuni: Ukiuni kingullerni umimmannik inunnik aalajangersimasunit ikinnerpaaffiliinikkut kisitsisoqartarnera tunngavigalugu ukiuunerani 2026-mi umimmanniartoqassanngilaq. Ivittuuni umimmaat maannakkut amerlavallaannginnerat tunngavigineqarpoq.
Aqutsiveqarfik Sisimiut-ni: Aasaanerani aamma ukiaanerani umimmattassat misilittakkat tunngavigalugit tamakkerneqartanngillat, taamaammat pisarinngitsuukkanik ukiuuneranut nuussisoqassaaq.
Aqutsiveqarfik Kangaatsiaq-mi: Aasaanerani aamma ukiaanerani Sisimiut aqutsiveqarfiani umimmattassat misilittakkat tunngavigalugit tamakkerneqartanngillat, taamaammat pisarinngitsuukkanik ukiuuneranut nuussisoqassaaq.
Aqutsiveqarfik Maniitsoq-mi: Aqutsiveqarfik Maniitsoq-mi umimmaat 2018-mi ukiuunerani umimmanniartoqaqqammersimatillugu qulimiguulimmiit kisinneqarput. Kisitsineq marsimi ingerlanneqartoq malillugu umimmaat siornamut naleqqiullugu immamiit uuttorlugu qatsinnerusuni takuneqartarput (agguaqatigiissillugu 700 meterinit qutsinnerusuni), sumiiffiillu pineqartut neriniarfittut pitsaannginnerusutut nalilerneqarput. Umimmannik akornusiinnginnerunissaq siunertaralugu Pinngortitaleriffiup inassutigaa aqutsiveqarfimmi assartuutinik motorilinnik atuineq killilersimaarneqassasoq.
Piniarfik 2-mi immikkut aamma taamaattoqartartoq ikinnerpaaffiliinikkut kisitsinerni paasineqareerpoq. Piniarfik 2-mi, Piniarfik 3-mi aamma Piniarfik 4-mi kulavaat ilumioqartut akuttusigaluttuinnartut piniartut aamma nakkutilliisut ukiuni kingullerni oqariartuutigaat. Kulavaat ilumioqartut taamatullu norraat amerliseqqinnissaat siunertaralugu Pinngortitaleriffiup inassutigaa Piniarfik 4-mi ukiuunerani umimmanniartoqassanngitsoq, tamannalu APNIPN-imit taperserneqarpoq.
Piniartut atuisullu ilisimasaat malillugit aqutsiveqarfimmi pineqartumi umimmaat ukiuni kingullerni takuneqartartut ikiliartorput, tamannalu ukiuunerani umimmanniarnerup assartuutit motoorillit atuiffiusup umimmaqatigiinnut ajortunik kinguneqartarneranut takussutissaavoq. Tamanna aamma martsimi 2018-imi qulimiguulimmik kisitsisoqarnerani paasineqarpoq, taamani nunaminertani assartuutinik motoorilinnik ingerlaarfigineqarsimasuni umimmannik takussaasoqanngilaq.
Piniartut atuisullu Kangerlussuarmeersut ilisimasaat malillugit ukiuni kingullerni pisarnermut naleqqiullugu nittaannerujussuusarpoq, tamannalu pillugu pingaartumik ukiuulernerani 2023-mi nunaminertarujussuit sermeqartiterlutik uumasullu taamaalillutik pisarnertut neriniarsinnaasimanatik. Tamanna kulavaat ilumioqartut ukiuni kingullerni akuttusigaluttuinnarnerannut peqqutaaqataasimasinnaavoq.
APNIPN-miit erseqqissaatigineqarpoq qamuteralannik, ATV-nik kiisalu qamutinik motoorilinnik allanik atuinermi kommunimi ileqqoreqqusat malinneqassasut, umimmannillu malersuinermi piniarnermilu atornissaat inerteqqutaammat. Assartuutit motoorillit umimmannut uumasunut minnerpaamik 500 meterinik ungasissuseqassapput.
Ulloq naallugu inunnik paaqqinnittarfiit - Sociale institutioner
Ukiuni kingullerni ingammik Qeqqata Kommuneaniit ulloq naallugu inunnik paaqqinnittarfiit piniakkanik killilersukkanik nunameersunik qinnuteqartarnerat (aasakkut/ukiakkut ukiukkullu) annertusiartuinnarsimavoq kommuneni annertuumik suliakkiisoqartarluni. APN aamma Qeqqata Kommunea ukioq 2022-mi isumaqatigiissuteqarput inatsimmi periarfissaasoq najoqqutanik aalajangersimasunik aallaaveqartumik kommunemiit aqunneqassasoq pisassiissutaareersut iluanni. Taamaattumik kommunemut qinnuteqaatit ingerlanneqartassapput.
Tuttunik aamma umimmannik tunisineq tuniniaanerlu
§ 22, imm. 6 malillugu: “Inuit inuussutissarsiutigalugu piniarsinnaanermut allagartamik pisaqarnissamullu akuersissummik imaluunniit akuersissuteqarnermik naqissusikkamik peqartut kisimik piniakkat killilersukkat mattaanik, orsuanik, amianik, niaquanik, nassuinik, saarnginik, kukiinik, neqaanik, kigutaanik/tuugaavinik, qiviunik aqajaruanilluunniit tunisiseqqusaapput tuniniaaqqusaallutilluunniit”.
Tusarniaanermut piffissarititaavoq november 14-niat 2025 ilanngullugu. Tusarniaanermut akissutit apn@nanoq.gl -imut nassiunneqassapput.