Imarisassat tusarnaarlugit atuarlugitNaartunaveersaasersuisimaneq pillugu nalunaarusiat marluk Naalakkersuisut oqaluuserissavaat
Nassiussisuuvoq: Inuutissarsiornermut, Nukissiutinut, Aatsitassanut, Inatsisit Atuutsinneqarnerannut Naligiissitaanermullu Naalakkersuisoqarfik
Immikkut ilisimasaqarlutik suleqatigiit, naartunaveersaasersuisimanermi inuit pisinnaatitaaffiinut tunngasunik misissuisussat, naliliisussallu Naalakkersisut 2024-mi aggustip 16-iani pilersippaat. Immikkut ilisimasaqarlutik suleqatigiit pilersinneqaramik tulliuttunik inuttaqarpoq:
• Dalee Sambo Dorough (Alaska): Inuit inoqqaavisa inuttut pisinnaatitaaffii pillugit inatsimmik immikkut ilisimasalik, naalagaaffiillu pissusiinik ilinniagalik. 2018-imit 2022 tikillugu Inuit Circumpolar Council-imi Nunat assigiinngitsut akornanni siuliuttaasuuvoq; Inuit Circumpolar Councilip Ruslandimi Kangia ungallermi, Alaskami, Canadami aamma Kalaallit Nunaanni Inuit 180.000-iusut sinnerlugit suliaqarfiuvoq. FN-nalunaarutaa pillugu International Law Associations komitémi aamma Inuit pisinnaatitaaffiinut tunngasut pillugit FN Permanent Forum-imi immikkut ilisimasalittut ilaasortaanikuuvoq, massakkullu Inuit Pisinnaatitaaffii pillugit FN-imi immikkut ilisimasalinni ilaasortaalluni.
• Miriam Cullen (New Zealandi): Københavns Universitetiani inatsisilerinermi lektori, Inuit Piginnaatitaaffii pillugit Danmarkimi Instituttimut attavilik, nunat assigiinngitsut akornanni inuit pisinnaatitaaffiisa aamma Nunat assigiinngitsut akornanni pinerluutillit suliarineqartarnerisa iluini ilinniarnertuutut, naalagaaffiup allanut attaveqarnerani, inatsisilerinermilu ukiut 20-t sinnerlugit paasisimasalik. FN-ip Ataatsimeersuarnerani Miriam-ip Australia sinniisuuffiginikuuaa, Nunat assigiinngitsut akornanni pinerluuteqarsimasunut eqqartuussivimmut tapersiinikuuvoq, FN-imut siunnersuisarpoq, nunallu assigiinngitsut akornanni inatsiseqarneq aamma inuit pisinnaatitaaffii pillugit ilisimatusarnermi suliniutit aningaasalersukkat anginerusut aqunnikuullugit, matumani Kalaallit Nunaat ilanngullugu.
• Jonas Christoffersen (Danmarki): Eqqartuussissuserisoq, Københavns Universitetiani ilisimatuujunikoq, Højesteretimi dommerfuldmægtigi, landsdommerimullu sinniisoq. Inuttut pisinnaatitaaffiit pillugit Europap eqqartuussivia pillugu ilisimatuutut allaatigisani pillugu 2008-mi inatsisilerinermi doktorgradinnappoq, taassumallu kingorna Inuit Piginnaatitaaffii pillugit Instituttimi 2020 tikillugu pisortaanertut atorfeqarluni.
• Jensine Nedergaard (Kalaallit Nunaanni/Danmarki): Psykologimi Phd, Kommune Qeqertalimmi tarnip pissusaanik ilisimasalinni aqutsisuunertut atorfeqarnikoq, Pinerlutsaaliuinermut Siunnersuisoqatigiinnilu kommunimut sinniisuunikoq. Aqutsineq, saqqummiinerlu pillugit tarnip pissusiinik ilisimasalittut ukiut 15-t kingulliit ilisimatusarlunilu suliaqarnikuuvoq, ilaatigut universitimi ilisimasalittut atorfilittut, ilinniartitsisutut, namminersortutullu kulturimut tunngasunik tarnip pissusiinik ilisimasalittut.
Qeqqanut killinnermut atatillugu 2025-mi maajimi nalunaarusiornermut atatillugu immikkut ilisimasaqarlutik suleqatigiit kissaatigaat, danskit/kalaallit ilisimatuutut misissuinerat pillugu nalunaarusiami 2025-mi septembarimi saqqummertumit paasissutissat ilanngussinnaaqqullugit, inaarutaasumik nalunaarusiap tunniunneqarnissaa kinguartinneqassasoq. Tamanna akuerineqarpoq. Inaarutaasumik nalunaarusiamut kingusinnerpaamik tunniussivissaq 2026-mi januaarip 31-anut killilerneqarpoq.
2025-mi decembarimi aamma 2026-mi januaarimi ilaasortat marluk, immikkut ilisimasaqarlutik suleqatigiinnit tunuarniarlutik aalajangersimallutik nalunaarutigaat. Ilaasortat akornanni suliatigut aaqqiagiinngissuteqarneq, ilaatigullu nunat tamalaat akornanni politikkitigut inissisimanermut ernumassuteqarneq patsisaavoq. Ilaasortat taakku marluk immikkut ilisimasaqarlutik suleqatigiinnit tunuartut immikkut tapersiissuteqarnissaminnik neqerooruteqarmata, tamanna akuerineqarpoq.
Kingorna immikkut ilisimasaqarlutik suleqatigiit nalunaarusiartik tuluttut allassimasoq tunniuppaat, immikkullu ilisimasaqarlutik suleqatigiinnit ilaasortaasimasut taakkua marluk nalunaarusiaminnik qallunaatut allassimasumik tunniussillutik.
Tamanna tunuliaqutaralugu Inuussutissarsiornermut, Nukissiutinut, Aatsitassanut, Inatsisit Atuutsinneqarnerannut Naligiissitaanermullu Naalakkersuisoq Naaja H. Nathanielsen, tulliuttunik aalajangiivoq:
1. Nalunaarusiaq marluullutik Naalakkersuisunit oqaluuserineqassapput, tamanullu saqqummiunneqarlutik.
2. Nalunaarusiat marluullutik kalaallisut, tuluttut, qallunaatullu allassimasussanngorlugit massakkut nutserneqarput.
3. Suliatigut aaqqiagiinngissuteqarneq patsisaalluni aalajangerneqarpoq, periutsit aamma suliat naliliiffigineqarlutik nalunaarusiat marluutillugit ilisimatuunit allanit naliliiffigineqassasut. Nalunaarutit apeqqusersorneqarnissaat Naalakkersuisut kissaatiginngimmassuk, tassunga patsisaavoq.
4. Nalunaarusiat ilisimatuunit allanit naliliiffigineqareerpata, immikkut ilisimasaqarlutik suleqatigiit nalunaarusiaat aamma nalunaarusiap aappaa Naalakkersuisunut, Inatsisartunut, tamanullu saqqummiunneqassapput – tulleriinneri malillugit.
Inuussutissarsiornermut, Nukissiutinut, Aatsitassanut, Inatsisit Atuutsinneqarnerannut Naligiissitaanermullu Naalakkersuisoq Naaja H. Nathanielsen, imak oqaaseqarpoq:
”Immikkut ilisimasaqarlutik suleqatigiit suliaat annertuumik soqutigineqarmat paasinnilluarpunga. Sammisap oqimaatsorujussuusup ersarissarneqarnissaanut pingaarutilimmik tapersiineruvoq. Naartunaveersaasersuisimanermi inuit pisinnaatitaaffiinut tunngasunik arnat eqqugaasimasut, inuiaqatigiillu tamaasa isigalugit, ersarissaaffigineqarnissaat uanni pingaaruteqarpoq. Tamanna pillugu aaqqiagiinngissutaasimasut aaqqiissuteqarfigiumallugit nalunaarusiat marluutillugit tiguniarlugit, nalunaarusiallu marluutillugit ilisimatuunit allanit naliliiffigitinniarlugit aalajangerpunga. Immikkut ilisimasaqarlutik suleqatigiit nalunaarusiaat, nalunaarusiallu aappaa tamanut saqqummiunneqassapput, taamaalilluni atuartut namminneerlutik paasisaqarfigisinnaassavaat.
Nunat tamalaat akornanni politikkitigut pissutsit patsisaallutik nalunaarusiap saqqummerfissaa kinguartinneqartoq isumaliutigineqartoq tusarpara. Tamanna eqqunngimmat uppernarsarsinnaavara. Oqaluttuarisaanitsinni kapitalimik nuanninngitsumik ersarissaanissamut suliatigut tapersiissuteqarneq pineqarpoq. Suliaq manna politikkikkut saqitsaannermi atorneqartariaqanngikkaluarpoq. Taamaattoqassappat suliap ilungersunassusianut ataqqinninnginnerussaaq. Ataatsimoornermi aaqqiagiinngissuteqartoqarsinnaasariaqarpoq, ullumikkullu iliuutsit qanga pisimasunut allannguisinnaanngillat. Tamanna pillugu suliaq ersarissarneqassasoq, suliatigullu paasisat tamanut saqqummiunneqarnissaat Naalakkersuisut pisariaqartippaat.”
Dalee Sambo Dorough, Miriam Cullen, Jonas Christoffersen aamma Jensine Nedergaard ataatsimoorussamik imak oqaaseqarput:
”Naalakkersuisut nalunaarutit marluutillugit tiguniarmatigit, ilisimatuunullu allanut naliliiffigitinniarlugit aalajangersimammata nuannaarutigaarput. Eqqortuunera akisussaaffigalugu suliamik tunniussinissarput uagutsinni pingaarnerpaavoq. Tamanut saqqummiussisinnaanissarput, kingornalu apeqqutinik akisinissarput qilanaaraarput.”
Saqqummiussinissap tungaanut massakkumut pilersaarutaasoq:
Nalunaarusiat saqqummertinnagit, taakkua imarisaat pillugit Naalakkersuisut imaluunniit ilisimatuut annerusumik oqaaseqarumanngillat.
Paasissutissanik annertunerusunik pissarsiniarnermi attavissaq: Inuussutissarsiornermut, Aatsitassanut, Nukissiutinut, Inatsisit Atuutsinneqarnerannut Naligiissitaanermullu Naalakkersuisoqarfik. E-mail: asn@nanoq.gl Oqarasuaat +299 34 50 00.