2019-imi qilalukkanut qaqortanut aamma qernertanut, aarrinut nannunullu pisassiissutit pillugit tusarniut

Matumuuna 2019-imut qilalukkat qaqortanut qernertanullu, aarrinut nannunullu pisas­siissutit pillugit tusarniut nassiunneqarpoq. Nannunut qilalukkanut qernertanullu pisassiissutinut inassuteqaatinik nutaaqanngimmat ukiup siulianut naleqqiullugit pisassiissutit allannguuteqanngillat, taamaattumik pisassiissutit taakkooqqinnissaat siunnersuu­tigineqarput.

2018 naanerani 2019-illuunniit aallaartinnerani Qaanaami Savissivimmilu qilalukkanik qaqortartassiissutit kiisalu Kalaallit Nunaata Kitaani Kangianilu aavertartassiissutit allanngorsinnaapput, pisassiissutinut inassuteqaatit nutaat tiguneqareerpata.

Ukioq pisassiivik 2018-imut pisassiissutinik sinniisimasoqarpat kingusinnerusukkut ilanngaatigineqassapput. Tamanna pissaaq Naalakkersuisoqarfiup pisanut nalunaarutit ukioq pisassiivik 2018-imut pisanut nalunaarutit immersorneqarsimasut tamakkerlugit tigoreerpagit.

Inatsisitigut tunngavigisat

Piniarneq aallaaniarnerlu pillugit Inatsisartut inatsisaat nr. 12, 29. oktober 1999-imeersoq tassaavoq inatsisitigut pingaarnersaq, piniagassallu aqunneqarnerata nalunaarutaannullu tunngavik.  Nalunaarutit pineqartut tassaapput qilalukkanik qaqortanik qernertanillu illersuineq piniarnerlu pillugit Namminersorlutik Oqartussat nalunaarutaat nr. 3, 27. januar 2017-imeersoq aamma Aavernik illersuineq piniarnerlu pillugit Namminersornerullutik Oqartussat nalunaarutaat nr. 20, 27. oktober 2006-imeersoq aammalu Nannunik piniarneq illersuinerlu pillugit Namminersorlutik Oqartussat nalunaarutaat nr 3, 14. september 2018-imeersoq.

Maluginiarneqassaaq aarrinut nalunaarut maannakkut allanngortinneqarnissaat suliniutigineqarpoq, ukioq mannalu aappaaguluunniit allanngussasut ilimagineqarsinnaavoq.

Pisassiissutit aalajangersarneqarnerani nunat tamalaat akornanni isumaqatigiissutit, uumassusilinnik misissuisut siunnersuinerat, atuisut ilisimasaat kiisalu Piniarneq pillugu Siunnersuisoqatigiit ilaasortaannut tusarniaasimaneq tunngavigineqassapput.

Piniarneq aallaaniarnerlu pillugu Naalakkersuisut Naalakkersuisooqatigiinnissamut isumaqatigiissutaat innersuussutigalugu Aalisarnermut, Piniarnermut Nunalerinermullu Naalakkersuisup piviusunngortikkusuppaa.

Pisassiissutinik aalajangersaaneq

Pisuussutinik piniakkanik kingulissavut eqqarsaatigalugit piujuaannartitsinissaq pillugu Naalakkersuisut piniakkat killilersukkat pillugit uumassusilerisuuniit siunnersorneqartarput. Siunnersuineq uumasoqatigiikkaartumik ingerlanneqartarpoq tassanilu uumasoqatigiit ataasiakkaat amerlassusaat, uumasoqatigiit ataasiakkaat katitigaanerat, qanoq piniarneqartiginerat kiisalu sumiiffinni peqarfiusuni pissutsit qanoq innersut tunngavigineqartarlutik.

Siunnersuinermi missingersorneqartarpoq uumasoqatigiit ataasiakkaat qanoq piniarneqartigisinnaanersut piniarneq piujuaannartitsisumik aallaaveqassappat.

Qilalukkat qaqortat qernertallu pillugit pisassiissutinut inassuteqaatit Canada-p Kalaallillu Nunaatalu ataatsimoortumik Ataatsimiititaliarsua (JCNB) aammalu Atlantikup Avannaani Miluumasut Imarmiut pillugit Ataatsimiititaliata (NAMMCO) akornanni ataatsimut suleqatigiissitamit (JWG) isumagineqartarpoq.

Aarrit pillugit pisassiissutinut inassuteqaatit Atlantikup Avannaani Miluumasut Imarmiut pillugit Ataatsimiititaliata (NAMMCO) isumagisarpaa.

Nannut pillugit pisassiissutinut inassuteqaatit ilisimatuussutsikkut ataatsimoortumik suleqatigiissitamit (SWG) aamma Pinngortitaleriffimmiit isumagineqartarpoq.

Naalakkersuisut uumasoqatigiit immikkoortut tamarmik ukiut tamaasa uumassusi­lerinikkut siunnersuineq ukiut arlariinni atuuttoq tunngavigalugu pisassiissutinik aalajangersaassapput.

Ukiunut arlariinni atuuttussamik pilersaarutip pitsaaqutai makkuupput:

1. CITES-ip ataani EU-llu iluani pisassiissutit nungusaataanngitsut malitsigisaanik eqqussuinissamut annissuinissamullu suli killilersueqqissinnaanerit millisarnissaat.

2. Piniartut piniarnissartik pisanut naatsorsuutigineqartunut naleqqussaanissaannut periarfissinniarlugit pisariaqassappallu aningaasanik isertitaqarfiusinnaasunik allanik nassaarniarnissaannut.

3. Aqutsinermi allaffissornikkut suliassat annikillisinniarlugit pisuussutit taamaalillutik aningaasartuutinut sanilliullugit naapertuunnerusumik atorluarneqarnerusinnaalissallutik.

Uumassusilerisuut siunnersuinerata saniatigut Naalakkersuisut nunani tamalaani isumaqatigiissutit, atuisut ilisimasaat, Piniarneq pillugu Siunnersuisoqatigiit ilaasortaanit kommuninillu tusarniaanissamut pisussaaffeqarput. Atuisut ilisimasaat ilaatigut kattuffiit attuumassuteqartut kiisalu Piniarneq pillugu Siunnersuisoqatigiit aqqutigalugit ilanngunneqartarput, kiisalu piniagassanik pisassiissutinut inassuteqaatit tunniunneqannginnerani misissuinerni peqataanikkut.

Qilalukkat qaqortat

Qilalukkanut qaqortanut Kalaallit Nunaata Kitaani pisassiissutit pillugit inassuteqaatit ukioq 2018-imut sanilliullugu allannguuteqanngilaq. APNN-ip Qaanaami Savissivimmilu ukiunut tallimanut teknikkikkut pisassiissutit pillugit inassuteqaatit nutaat utaqqigallarpai, maannakkut atuuttoq 2018 naanerani atuukkunnaassagami. Pisassiissutinut inassuteqaatit nutaaqalernissaanut siunnersuutigineqarpoq sumiiffimmi 2019-imut pisassiissutit allannguuteqassanngitsut.

Pisassiissutinut pilersaarut malillugu Kalaallit Nunaata kitaanut qilalukkanik qaqortartassiissutit ukiuni pisassiiviusuni 2016-2020-ni ukiumut katillugit 340-iupput. Ukiumut pisassiissutit katillugit 340-iunissaanut aalajangersarneqassasut siunnersuutigine­qarpoq.

Qilalukkat qaqortat Tunumi qaqutigoortuummata pisassiissutissanik uumassusilinnik siunnersuinermik peqanngilaq, taamaattumillu qaqortarniarneq inerteqqutaavoq.

Takussutissiaq 1: Kitaani qilalukkat qaqortassiissutitut inassuteqaatit

Nunap
immik-koortua

Qilalukkat qaqortaqatigiit

2019

1-2

Qaanaaq

20*

3

Savissivik

Upernavik

100

4

Uummannaq

20

5

Ilulissat

50

Qeqertarsuaq

80

Qasigiannguit

Aasiaat

Kangaatsiaq

Sisimiut

50

Maniitsoq

Nuuk

12

Paamiut

Narsaq

8

Qaqortoq

Nanortalik

Katillugit

340

*Ukiuni 2014-2018-ini teknikkikkut qaqortanik qilalugartassiissutit 100-ut, agguaqatigiissillugu ukiumut qilalukkat qaqortat 20-it.

Qilalukkat qernertat

Kitaani qilalukkat qernertassiissutit pillugit siunnersuineq ukioq 2018-imut sanilliullugu allannguuteqanngilaq.

Pisassiissutissatut inassuteqaat malillugu Kalaallit Nunaata Kitaanut qilalukkanik qernertartassiissutit ukiunut pisassiiviusunut 2016-2020-nut ukiumut katillugit 424-iunissaanut aalajangersarneqassasoq siunnersuutigineqarpoq.

Takussutissiaq 2: Kitaani inassuteqaatit malillugit qernertanik qilalugartassiissutit siunnersuutigineqartut

Nunap
immik-koortua

Qilalukkat qernertaqatigiit

2019

1

Etah

5

2

Qaanaaq

98

3

Savissivik

18

Upernavik

52*

4

Uummannaq

154

5

Ilulissat

5

Qeqertarsuaq

80

Qasigiannguit

Aasiaat

Kangaatsiaq

Sisimiut

6

Maniitsoq

Nuuk

2

Paamiut

Narsaq

4

Qaqortoq

Nanortalik

Katillugit

424

*= 52-it iluanni 20-t ileqqutoqqat naapertorlugit qaannamik Kullorsuarmi Nuussuarmilu piniarneqassasut siunnersuutigineqarpoq.

Pinngortitaleriffik ukiuni 2016, 2017 aamma 2018-imi Kalaallit Nunaata Avannaata Kangiani, Ittoqqortoormiini, Kangerlussuarmi Tasiilamilu qilalukkat qernertanik misissuisimapput. Pisassiissutinut inassuteqaatit qilalugaqatigiillu Kangiani immikkoortiternerat pillugu 2018-imi tiguneqarsimavoq. NAMMCO-mili ataatsimiititaliarsuup ilisimatuussutsikkut ataatsimiititaliaanulli utertikkallarpaa qilalukkat qernertat immikkoortiterneranut suut tunngavigineqarsimasut annertunerusumik paasisaqarusunneq toqqammavigalugu. Inassuteqaatit NAMMCO tulliani 2019-imi ukiumoortumik ataatsimiinnerani suliarineqaqqissapput.

APNN ukiumi 2019-imi Kangiani qilalukkanik qernertassiissutinik allannguuteqar-toqassanngitsoq 66-iunissaat siunnersuutigivaa.

Takussutissiaq 3: Tunumi inassuteqaatit malillugit qernertanik qilalugartassiissutit siunnersuutigineqartut.

Nunap immik-koortua

Qilalukkat qernertaqatigiit

2019

6

Tasiilaq

16

7

Ittoqqortoormiit

50

Katillugit

66

Aarrit

Kalaallit Nunaata Kitaani Kangianilu uumassusilerisunit pisasiissutinut inassuteqaatit maannakkut atuuttoq 2018-ip naanerani atuukkunnaassaaq, nutaamik inassuteqaateqalernissaanut 2018-imut sanilliullugu allannguuteqassanngitsoq innersuussutigineqarpoq, ukiuni 2014-2018-imi uumassusilerisunit pisasiissutinut inassuteqaatit naapertorlugit. Avannaata imartaani uumassusilerisunit pisasiissutinut inassuteqaatit ukiuni 2016-2020-imi atuupput.

Tabel 4: 2019-imi nunap immikkoortuinut aaffattassiissutit agguaanneqarneri.

Avannaata imartaa

2019

Qaanaaq

85

Kitaani

2019

Upernavik

39

Uummannaq

Qeqertarsuaq

Ilulissat

Qasigiannguit

Aasiaat

Kangaatsiaq

Sisimiut

30

Maniitsoq

Kitaa katillugit

69

Kangiani

2019

Ittoqqortoormiit

18

Tasiilaq

Kangia katillugit

18

Pisassiissutit kommuninut agguaanneqassapput, taakkulu aalajangissavaat qanoq iluaqutigineqassanersut. Soorlu kommunit namminneq kommunimut pisassiissutip tamakkiisup iluani qanoq annertutigisut sumiiffinni ataasiakkaani nammineq pilersorsinnaanermut atugassatut iluaqutiginiarneqassanersut imaluunniit aarrit ataasiakkaat illikartunut immikkoortitsissanerluni.  Pisassiissutinik nuussineq peqassutsit killeqarfiisa iluini taamaallaat pisinnaavoq, aaveqatigiit assigiinngitsut killeqarfii akimorlugit nuussisoqarsinnaanani.

Nannut
Kalaallit Nunaata Kitaani nannuttassiissutit tamakkiisumik suli 92-nik amerlassuseqarput, uumassusilerisuniit pisassiissiutinut inassuteqaatit 20107-imeersoq innersuussutigineqarpoq. Nunatta Kangianut nannuttassiissutit 64-inik amerlassuseqarput, pisassiissutinut inassuteqaatit 2010-meersoq suli atuummat.

Pinngortitaleriffik ukiuni 2010-2017-imi Kane-p Imartorngani Baffin-illu Ikerani pisassiissutinut inassuteqaatit nikissimanngillat. Pisassiissutinut inassuteqaatit nutaaq juni 2017-imi tunniunneqarsimavoq, januaarillu aallaqqaataani 2018-imi atuutilerluni. Kalaallit Nunaat aamma Canada/Nunavullu ataatsimoorussamik ataatsimiititaliaat oktobari 2017-imi Ottawami ataatsimiimmata nunat tamarmik isumaqatigiipput Baffin-ip Ikerani nannuttassiissutit Kalaallit Nunaata Kitaani Nunavummilu avinneqassasut. Kalaallit Nunaat uumassusilerituuniit pisassiissutinut inassuteqaatit oqaluttuarisaanermilu pisat amerlassusaat tunngavigalugit aalajangerpoq Kane-p Imartorngani nannuttassiissutinut inassuteqaatit katillugit quliusuniit Kalaallit Nunaat qulingiluanut amerleriassasut, Qaanaami piniartut nannuttassiissutaat qulakkeerniarlugit.

Ittoqqortoormiit aamma Tasiilap aqutsiveqarfiinut nannuttassiissutit tamarmik immikkut 5-inik ilaneqarput, taakkulu politikkikkut aalajangigaasumik teknikikkut pisassiissu­taallutik. Taamatut teknikikkut pisassiisoqarnera tunngaveqarpoq piniartut aamma kommunip pisassiissutit uteqqiasumik qaffanneqarnissaat pillugu kissaateqarnerat naapertorlugu. Tunumi teknikikkut nannuttassiissutinik immikkut 10-nik ilassuteqarneq atuutissaaq, nutaamik siunnersuinermik peqalernissaata tungaanut.

Piffis­sami 2014-imiit 2021-ip tungaanut Pinngortitaleriffik Tunumi nannunik kisitsineq annertooq ingerlappaa. Tunumi nannut kisinneqarnerisa suliassartaa annertungaarmat, misissuinerit ukiunut arlalinnut siammarneqar­taria­qar­si­map­put aningaasaliissutit aamma ilisimasat najoqqutaasussat naammattut pissarsia­riu­mallugit. Sumiiffimmik taama annertutigisumik siornatigut arlaannaanniluunnit nannunik kisitsisoqarnikuunngilaq. Misissuinerit tamarmik aatsaat naammassi­ne­qareerpata Tunumi nanoqatigiit qanoq inissisimanerat nalilerneqarsinnaavoq aammalu uumassusilerisunit patajaatsumik siunnersuisoqarsinnaassalluni.

Uumassusilerisunit siunnersuineq naammassinissaata tungaanut, APNN mia­ner­­sornissamik tunngavissat tunngavigalugit aqutsineq aallaavigissavaa. Ukioq manna aallaqqaammut nannuttassiissutit atunngitsuukkat 2019-imut nuunneqarsinnaalissapput (carry-over). Nannuttassiissutit atunngitsuukkat 2019 aallartinnerani aalajangersarneqarumaarput.

Taamaammat 2019-imut pisassiissutit ukiup siulianut sanilliullugit amerlassutsimikkut nikissanngikkallarput, nanoqatigiianillu pisassiissutit imatut isikkoqarlutik:

Tabel 5. Pingaarnertut 2019-imi nannuttassiissutit agguataarneri.

Kane-p Imartorngani

2019

Qaanaaq

9

Katillugit

9

Baffin-ip Ikerani

2019

Savissivik

24

Upernavik

44

Uummannaq

5

Ilulissat

Qeqertarsuaq

7

Qasigiannguit

Aasiaat

Kangaatsiaq

Katillugit

80

Ikersuaq Davis

2019

Sisimiut

3

Maniitsoq

Nuuk

Paamiut

Katillugit

3

Tunu

2019

Ittoqqortoormiit

35

Tasiilaq

25

Narsaq

4

Qaqortoq

Nanortalik

Katillugit

64

Pisassiissutinik atunngitsuukkanik nuussineq

Ukiuni siuliani (2018-imi) pisassiissutinik sippuisoqarsimassagaluarpat aqutsiveqar­fimmut pineqartumut pisassiissutinit agguaassisoqareernerata kingorna sippuissutaasut ilanngaatigineqassapput.

”Carry over” – ukioq pisassiiviusoq 2018-imi aavertassat qilalugartassat nannuttassallu tamakkerneqassanngikkaluarpata, ukiup pisassiiviusup tullianut nuunne­qar­sinnaapput (tassani periuseq ukiumiit ukiumut amerleriaat atorneqas­sanngilaq).

2018-imut naleqqiullugu allannguutissatut siunnersuutigineqartut

Aallaqqaammut nannuttassiissutit 2018-imi atunngitsoortut 2019-imut nuunneqassapput. Nuussineq pissaaq Naalakkersuisoqarfiup pisanut nalunaarutit ukioq pisassiivik 2018-imut pisanut nalunaarutit immersorneqarsimasut tamakkerlugit tigoreerpagit.

Aammattaaq siunnersuutigineqarpoq Savissiup nannuttassiissutiissai 24-it tamarmik Savissivimmut pisassiissutigineqassasut, 2018 sanilliullugu aallannguutaavoq, tassanngaanniit Qaanaaq sisamanik nannuttassinneqarnikuummat.

Tusarniaanermi killigititaq

APNN-imiit tgusarniaanermi killigitinneqarpoq: tallimanngorneq oktobarip 26-iat 2018 nal. 12:00.

Akissuteqaateqannginneq siunnersuummik akuerinnittutut naatsorsuutigineqassaaq. Tusarniaassutigineqartumut piffissaliussap sivitsorneqarnissaanut periarfissaqanngilaq.

Tusarniummut akissuteqaatit apn@nanoq.gl-imut nassiuteqquneqarput. Qarasaasiatigut attaveqanngikkaanni fax-nr.: 34 53 55 atorneqarsinnaavoq.

Sammisaq:

Piniarneq

Tusarniaanerup suunera:

Inatsisartut inatsisaat

Saqqummiunneqarfia:

25 septembari 09:13:00

Tusarniaanermi piffissaliussaq:

26 oktobari 12:00:00

Tusarniaanermi akissutit uunga nassiuteqquneqarput:

apn@nanoq.gl