2021-mi februaarip 22-ani Sermitsiaq.ag-imi ilanngutassiamut akissut

2021-mi februaarip 22-ani Sermitsiaq.ag-imi ilanngutassiamut ”Illussanik titartaasartoq: Sanaartornermut malittarisassat nutaat nutaajunngillat”-mut akissut

Nittartakkami sermitsiaq.ag-mi ”Sanaartornermut malittarisassat nutaat nutaajunngillat”-mik qulequtserlugu ataasinngornermi februaarip 22-ani saqqummersumi, illussanik titartaasartoq Nuummeersoq Thomas Riis oqaaseqarpoq. Illuliornermi malittarisassatut siunnersuummik Ineqarnermut Attaveqaqatigiinnermullu Naalakkersuisoqarfiup tamanut tusarniaanera tunngaviuvoq. Illussanik titartaasartup pikkorissup siunnersuut ”sakkortuumik isornartorsiorpaa”, isumaami malillugu ”Kalaallit Nunaanni pissutsit aallaavigineqarsimanngillat”, ”nutaaliornerunanilu”.

Oqaaseqaatit taakku ataasinnguamik, marlussunnilluunniit oqaaseqarnissamut tunngavissiipput.

Illussanik titartaasartup siunnersuut atuarluarsimagunannginnamiuk siunnersuummik naliliinera qarsupittorujussuuvoq. Siunnersuut atuaraanni nunatsinnut, silallu pissusaanut naleqqussagaavoq. Nunanut avannarlernut nallersuussissagaanni, maani sanaartoriaatsip allaanerussutaa, isugutak pillugu malittarisassat aalajangersagartaani (immikkoortoq 4.6-imi) pingaartumik ersersinneqarpoq. Assersuutigalugu nunap aattulernerani tasinnguunnerit kingunerisaannik isugutaap ajoqusiinissaa pinngitsoortikkumallugu, naqqit qaqutigoortumik nunami toqqaannartumik sananeqarsinnaapput.

Illussanik titartaasartoq isumaqarpoq, silaannarissarfiit pillugit aalajangersakkat ”ajorluinnartut”. Silaannarissarfiit pillugit aalajangersakkat nukimmik atuinerulernermik nassataqassasut, illullu iluani silaannalunnerulersitsissasut ernumassutigaa. Taamaakkaluartoq ernumassutigisaa tunngavissaqanngilaq, silaannarissarfinnummi tunngatillugu piumasaqaat tunngaviusumik allanngungaanngilaq. Taamaattumik kiassarnermut aningaasartuutit qaffannavianngillat, soorluttaaq inissiat siorsullutillu suernissaat anguniarneqanngitsoq.

”Kalaallit Nunaanni pissutsit eqqarsaatigissagaaanni illup iluata silaannarissarneqarpallarnissaa ajorluinnartumik kinguneqassaaq, silaannarmi silamiit ilummut supoortitassarput Danmarkimi silaannarmit panernerujussuuvoq”, Thomas Riis oqarpoq. Eqqortorli tassaavoq, silaannaap panernerujussua kisimi patsisaanngimmat. Silaannarissarfinnut tunngatillugu piumasaqaat sakkukillineqassappat tamanna isumatusaarnerunavianngilaq, inuimmi inissianiinnerini isugutak pilersitaat, silaannarlu mingutsitaat anisitassaasut suli taakkuupput.

Kiisalu ”nunatsinni qisuk atorlugu quleriiaannik illuliortoqarsinnaannginnera” illussanik titartaasartup naammagisimaanngilaa. Tamanna ilumuunngilaq. Qisuk atorlugu sisamat tikillugit quleriilinnik illuliorsinnaanissaq illuliornermi malittarisassani atuuttuni 2006-imeersuni, illuliornermilu malittarisassatut siunnersuummi akimmiffeqanngilaq. Taava apeqqutaaginnalerpoq, maani nunatsinni anorlertarnera apisarneralu patsisaallutik qisuit atorlugit portunerusunik sanaartortoqarnissaa isumatusaarnerussanersoq.

Ikuallattoqaratarsinnaaneranut isumannaassuseq eqqarsaatigalugu, nunani avannarlerni sanaartukkanut piumasaqaataasut tunngaviusumik assigaat. Nunani illuliornermi malittarisassani assigiinngitsutigut oqaasertaqartarpoq, ataatsimulli isigigaanni piumasaqaatit assigiimmik siunertaqarlutik.

Sanaartukkap ikuallattoqaratarsinnaaneranut isumannaatsuunissaanut piumasaqaatit, siunnersuutitigut ersarissumik malittarisassiuunneqarput. Uani nunamut, inuiaqatigiinnullu tunngasut aamma sunniuteqarput, soorlu annaassiniarnissamut upalungaarsimasut qatserisinnaanissaannut periarfissaat. Sanaartukkami nutaami piumasaqaatit naammassineqarnerinut atuisut uppernarsaanissaannut, ersarinnerusumik aalajangersakkat pisariillisaataapput.

Illuliornermi malittarisassat qanoq annertutigisumik ”nutaamik pilersitsinerutigisariaqarnersoq” eqqartorneqarsinnaajuaannarpoq, kisianni illussanik titartaasartup oqaatigineratuut malittarisassat nutarterneqarnerat ”nalaatsornerinnaasoq” ilumuunngilluinnarpoq.

Tulliuttut pingaarnertut allannguutaapput:
  • Sanaartukkap nutaap kiassarneranut, silaannarissarneranullu nukimmik atuineq 25-30 procentimik annikillissaaq.
  • Sanaartukkanik piusunik allanngortiterinermi nukissiuutinik sipaarutaasunik atuisoqarnissaa piumasaqaatigineqassaaq.
  • Illuliap sannaasa sanaartornermilu atortut isertereernermi oquup pinngorfigisinnaasaannik isugutaqannginnissaa pillugu piumasaqaammik atuutsilersitsisoqassaaq.
  • Sanaartukkap tikikkuminartuunissaanut piumasaqaatit erseqqissarneqassapput, assiliartalersuinikkullu tunngaviliisoqartassalluni.
Tamatuma saniatigut, inissiani nutaani tamani putsumut kalerrisaaruteqarnissaanik piumasaqaateqalissaaq. Unnuisarfinni, ilinniartut inaanni, atuartullu angerlarsimaffiini ineeqqani sinittarfinni, inissianilu assingusuni sinittarfinnik ineerartalinni piumasaqaat atuutissaaq.

Silap pissusiata allanngorneranut, silaannarmullu CO₂-mik aniatitsinermik annikillisitsinissamik siunertaqarfiullutik suliniutinut nutaanut, inuiaqatigiit suli annertusiartortumik eqqummaarinninnerinut, nukissiuutinut tunngatillugu piumasaqaatit allanngornerinut tunngaviusutut isigineqassaaq. Tamanna aamma illuliornermi sanaartornermilu, nukissiuutinik annertuumik atuiffiusuni atuuppoq.

Isugutaap kingunerisaanik inissiat iluini ajornartorsiutit, malitsigisaanillu inissiat oqoqalersarnerat qaangerumallugu, isugutammut tunngatillugu piumasaqaatit sakkortusineqarput. Sanaartukkani isugutaap qaangerniarneqarnissaanut immikkut ilitsersuut, 2021-p ingerlanerani saqqummiunneqassaaq.

Pineqartumut pimoorussinermik suleqataarusussuseqarnermillu takutitsisuulluni, manna tikillugu tusarniummut akissutit tiguneqartut Naalakkersuisoqarfiup naammagisimaarpai. Siunnersuut 2021-mi marsip aallaqqaataata tungaanut tamanut tusarniutigineqarpoq, taamaattumillu oqaaseqarfiginissaa suli periarfissaalluni.

Annertunerusumik paasisaqarusunnermi Ineqarnermut Attaveqaqatigiinnermullu Naalakkersuisoqarfik attaveqarfigineqassaaq, uunga box909@nanoq.gl