Nunaqarfinni ilinniartitaanermik kivitsineq - inuusuttut amerlanerit sulilertut aamma ilinnialertut

Inuusuttut amerlavallaat ilinniagaqarnermik aaqqissuussiffiup suliffeqarfiullu avataanniipput. Siunissaminnut tunngatillugu qajannaatsumik tunngaveqartunik toqqaanissaminnut inuusuttut sapinngisamik amerlanerpaat pitsaanerpaanik sakkussaqalersinnissaat, aammalu atuagarsornikkut piginnaanngorsaanerup annertusarnissaa, taakkunatigullu inuusuttut amerlanipilussuit ilinniagaqarnissamut suliffeqarnissamullu piareersinnissaat NUIKI-kkut (Nunaqarfinni ilinniartitsinermik kivitsinikkut) Naalakkersuisut qulakkeeripput – aamma qulakkeeriniarput.

Inuusuttorpassuarnin (2300-t missaat), ilinniagaqarnermik aaqqissuussiffiup suliffeqarfiullu avataanniittuni piukkunnaataasoq annertooq Naalakkersuisuni isigaarput. Ukiorpassuarni inuusuttuni saaffigisani ”takussaanngitsuni” ajornartorsiutaasoq ilisimaneqarluarsimavoq, taamaattorli iluarsiissutissat nutaat pissarsiarinissaat pisariaqartinneqarput, uagut inuiaqatigiittut maannakkut siunissamilu inuusuttunik taakkuninnga assorsuaq pisariaqartitsigatta. Inuusuttut taakku inuiaqatigiit sinnerisa inuiaqatigiinni aningaasaqarnermi aamma inooqatigiinnikkut isiginniffissami namminneq inissisimaffigisaannik iluarinnittumik isiginninnerannik pigisaqarnissaat qularnarpoq – uagulli taakku inissisimaffigisaat piukkunnaatigisaallu pillugit oqaluttuunnissaannut annertunerpaamik pisussaaffeqarpugut, soorlulusooq atugarisamik pitsaanerusumut allanngortinnissaannut sakkussaannik periarfissaannillu tunniussiviginissaat pisussaaffigalutigu. Imminerminnut, naggataagullu inuiaqatigiinnut iluaqutaasussanik.

Suliffeqarfimmi NUIKI-mik suliniut taana anguniagaq angisooq inuusuttunut anginernut neqeroorutit allat akornanni ilaavoq, assut iluatsisimaartuulluni, piffissamilu sivisuumi taamaassimalluni. Taamaalilluni ukiuni kingullerni qulini nunaqarfinni illoqarfinnilu 16-ini 330-nik ilaaffigineqartunik suliniutit 22-t naammassineqarsimapput, ilaasimasunilu 79 %-it suliniutip naammassinerata kingornatigut ukiup ataatsip qaangiunnerani toqqaannartumik ilinniagaqalersimapput imaluunniit suliffeqalersimallutik.

Naalakkersuisoq Jess Svane Avannaani
2020-mi juunimi Jess Svane Avannaaniippoq (Kullorsuarmi, Upernavimmi tamaanngalu atasutut nunaqarfinni). Innuttaasut akornanni NUIKI-mik suliniummut nuannaaruteqarneq erseqqissumik malunnarpoq. Kingusinnerpaatut Tasiusami (Upernavik) aamma Qaanaami suliniummik assut iluatsitsisoqarsimavoq, taakkunani suliniummik naammassinnittut tassaallutik inunnit 30-nit 27-t. Avannaanut angalanermut atatillugu Suliffeqarnermut, Ilisimatusarnermut Avatangiisinullu Naalakkersuisoq imatut oqaaseqarpoq:

Inuusuttut taakku qanillattorniarnerannut qanoq iliuuserisakkatta nutaamik eqqarsaatigeqqittariaqarnerat Avannaanut angalaninni uannut erseqqissivissimavoq. Inuusuttorpassuit uagutsinnut takussaanngitsut attavigilissagigut uannut assut pingaarpoq. Inuusuttut piukkunnaataat annertunermik sammisariinnassanngilagut, aammali toqqammavissanik toqqissisimanarlutillu paasiuminartunik pilersitsivigissavagut, ineriartornerannilu tapersersorlugillu kaammattussallutigit. Kaammattuineq taanna siunissaminni kissaatigisaannik tapersersuinikkut pilersinneqassaaq. Inuusuttuni assorsuaq piukkunnaateqartoqarpoq, aqqummullu eqqortumut innersuunnissaannut pisussaaffeqarpugut. Taamaattumik suliffeqarfimmi suliniutit NUIKI-tut ittut akulerullutillu ingerlataqalernerat assut nuannaartunarpoq. Taamaalilluta inuusuttut sulisinnaalernissaat, inooqatigiiffimmi tamaviaarfissanik isumaginnissinnaalernissaat, inuttullu ineriartorsinnaanissaat qulakkiissavagut.

Inuusuttuunermi piffissap ilaani suliffeqannginnermik imaluunniit ilinniagaqannginnermik misigisaqaraanni inuunerup sinneranut annertuunik kinguneqarsinnaaneranut attaveqarsinnaasoq ilisimavarput. Tamanna inuusuttortatsinnut tamaviaarutigalugu pinngitsoortinniassavarput. Ilinniagaqarnermik ingerlassaqaratilluunniit suliffeqanngitsunut taakkununnga iliuuserisassanik ingerlatsilertariaqarpugut. Taamaattumik inuusuttuni malunnartumik annikinnerujussuarmik suliffissaaleqineq, aammalu ilinniagaqarfiusup suliffeqarfiusullu inuusuttut ikinneerarsuit avataanniinnissaat pillugit Naalakkersuisut takorluugaannik tapersersueqataasinnaasunik NUIKI-mi suliniutitut ittunik peqarnissaq assut pingaaruteqartuuvoq.


Inuusuttuni suliffissaaleqineq annikinnerusoq pillugu Naalakkersuisut takorluugaannik NUIKI-mi suliniutip annertusinera tunngavissiissaaq
NUIKI-mi suliniutitigut inuusuttut ilaqutaasa qanimut suleqatiginerat pilersinneqassaaq. Tamaani inernitsialaap pilersinnissaanut toqqammavissat aalajangersimasut qitiulluinnarput: piareersimaneq, ilinniartitaanermut takkuttuartarneq, aamma ilinniagassat isumaginissaannut piumasaqaatit malittarineri. Taamaalillutik angajoqqaat ilinniagaqarsimassusaannik inuiaqatigiinnilu inissisimaffigsaannik suliniutit iluatsitsinissaannut tunnganngillat, annertunerujussuarmilli perorsaanermut, akisussaaffigisanut pisussaaffigisanullu tunngatillugit toqqammavissat aalajangersimasut tunngapput.

NUIKI 2.0
NUIKI 2.0 atorlugu iliuuserisaq suli annermik annertusarusupput, aammalu najugaqarfigisani inuiaqatigiinni kulturimik ataavartumik pilersitsiniarluni suliniummi iluarinartutut misilittakkat tunngavigalugit annertunerusumik sammisanik akimuisunik attuumassutilinnilu iliuuserisanik iliuuserisat nutarsassallugit. Suliniummi sammisaq tassaassaaq suliassaq pisortanit suliassatut ittuuginnassannginnera, aammali tassaassalluni suliassaq nunaqarfimmi imaluunniit illoqarfimmi innuttaasunut najugaqarfiusumi pimoorussinermik pilersitsinissamik sammisaqartoq. Meeqqat inuusuttullu siunissami inuunerminni atugarissaarnissaannut naleqqiullugu akisussaaffimmik tigusinninneq najugaqarfiusumi tulluusimaaruteqarnermik pilersitsisartoq suliniutip takutissimavaa.

Siunissami qaninnerpaami NUIKI-mi suliniutini amerlanernik aallartisaanissaq Naalakkersuisut pilersaarusiorpaat, tamakkulu saniatigut Naalakkersuisut suliffissaqartitsinermut periusissiaanni takkuttussami inuusuttuni suliffissaaleqinerup annikinnerunissaa pillugu Naalakkersuisut anguniagaat oqaasertalersorneqassaaq.

Inuusuttut amerlasuut taakkunanilu assorsuaq piukkunnaataasut iluaralugit sammillugit Naalakkersuisut anguniagaat tassaavoq aningaasaqarnikkut nammineq napatittumik siunissamut tunngavissap pilersinnissaa, suliamik tulluusimaaruteqarfiullunilu ataasiakkaanik imminut pilersugaqarfiusumik, taakkulu saniatigut najugaqarfigisami piukkunnarluartunik sulisartulimmik inuussutissarsiorfimmut peqqissumik aserujaatsumullu tunngavissiinissaq.

Annertunerusunik paasissutissarsioruit taava attavigitsiaruk Inuussutissarsiornermut Suliffeqarnermullu Naalakkersuisoqarfik, e-mailikkut: isiin@nanoq.gl

Inussiarnersumik inuulluaqqusillunga

Jess Svane, Suliffeqarnermut, Ilisimatusarnermut Avatangiisinullu Naalakkersuisoq