Ilulissani Kangiata Illorsuata sanaartornera aallartippoq

Ilulissat kangerluata Kangiata killingani saqqummiussisarfittut ingerlatsiviup nutaap sanaartornera maanna pimoorullugu aallartippoq. Arfininngornermi sanaartornerup aallartinnera malunnartinniarlugu Namminersorlutik Oqartussat, Avannaata Kommunia aamma Realdania suliniutip piviusunngortinnissaanut suleqatigiissimasut kaffillernerannut, oqalugiartunut nalliuttorsiortunullu inuit 100-nik amerlanerusut najuupput.

Nunatta kitaani Ilulissat eqqaani kangerluk Kangia tassaavoq sumiiffik immikkut illuinnartoq, aamma UNESCO-mit nunarsuarmi kingornussassani eriagisassatut toqqagaasoq. 2021 aallartiffigalugu takornarissat Ilulissanilu innuttaasut saqqummiussisarfittut ingerlatsivik nutaaq takusarsinnaalissavaat. Kangianut qaninnerpaamit isikkivik takoranneqisoq isiginnaarsinnaalissavaat, sumiiffimmilu pinngortitamut asseqanngitsumut, kulturimut oqaluttuarisaanermullu sermersuup sunniuteqarfigisimasai pillugit oqaluttuarnermik saqqummiivigineqarlutik.

2016-imi Dorte Mandrupip Kangiata Illorsuata ilusissaatut neqeroorutaa ajugaasoq saqqummiunneqarpoq, kingornalu ilaatigut issittoqarfiusumi sanaartornermi tamaviaarfiusinnaasunut pitsaanerpaanngortinniarlugu suliniutip suliareqqinneqarnera ingerlanneqarsimalluni. Ukiuni tulliuttuni illu, illunik titartaasartup nammineq ’uppiup pinngortitami aarsaarnera’-tut taasimasaa ilusinikkiartussaaq. Arfininngormallu ingerlatsiviup sananeqarnissaanut suleqatigiissimasut pingasut tamanna malunnartippaat.

Inuussutissarsiornermut, Nukissiuuteqarnermut Ilisimatusarnermullu Naalakkersuisoq Jess Svane ima oqaaseqarpoq:

”Kalaallit Nunaata takornariartitsinermik periusissiaata nutaap aallaavittut qiterisaasa ilaat tassaavoq nunap immikkoortuini takornarissanut suliniuteqarnermi tikeraat ornittagassaannik pilersitsinissat. Taamaammat Ilulissani Kangiata Illorsuata sanaartorneqarnera pimoorullugu maanna aallartikkatsigu pisimasuuvoq pingaartoq. Dorte Mandrupip illu kusanartoq malunnaarsaartorlu avatangiisit assut ataqqillugit naapertuuteqatigalugillu titartarsimavaa, ukiunilu tulliuttuni Kangiani saqqummeriartornissaa qilanaaraarput. Ilulissani aammalumi Kalaallit Nunaannut ataatsimut isigalugu ineriartornermik nukittorsaaqataassaaq.”

Ilulissat nunatsinni takornarissat tikittagaasa akornanni annerpaareerpoq, aamma Kangiata Illorsua ineriartortitsinermut tassunga tapertaasutut ikkumaartoq naatsorsuutaavoq. Tamanna ilutigalugu ingerlatsivik aamma iluliarmiut, Ilulissallu eqqaani innuttaasut katersuuttarfigilissavaat nutaaq, tamaani ilaatigut sammisassaqartitsinerit assigiinngitsut katersuuffiusassallutik.

Avannaata Kommuniani borgmesteri Palle Jerimiassen ima oqaaseqarpoq:

”Sanaartorneq maanna aallartimmat nuannaarutigaarput. Ingerlatsivik sanaartornerup nalaani aamma naammassereerpat maani najukkatsinni eqqaanilu ineriartorneq sukkatsissavaa, tamaanilu suliffinnik pilersitsissalluni. Ilulissani takornarissanit ornigarneqarnerpaat nunarsuarmi pitsaanerpaanut ilaasoq pigilissavarput – najukkami maaniittunut tikeraanullu iluaqutaasussamik.”

Namminersorlutik Oqartussat aamma Avannaata Kommunia peqatigalugit Realdania suliniummi peqataasut ilagaat. Peqatigiiffik taanna ukiuni arlalinni Danmarkimi sumi tamaani sumiiffinnik ineriartortitsinissamik suliaqartarsimavoq, sumiiffiit najukkamiittut piukkunnaataat immikkuullarissut aallaavigalugit. Ilulissani saqqummiussisarfik nutaaq pillugu qullersatut pisortaq Jesper Nygård ima oqaaseqarpoq:

”Kangia sumiiffillu manna nunarsuarmi allani asseqanngilluinnartumik najukkami piukkunnaateqarpoq. Tamanna pinngortitamut, kulturimut aamma oqaluttuarisaanermut tunngavoq. Tamanna ilutigalugu nunarsuarmi sumiiffiit ilaattut Kangia tassaavoq nunarsuarmi silaannaap kissatsikkiartornerata nassatarisaanik sermip aakkiartornera ersarinnerpaamik – tikivillugulu – takuneqarsinnaaffiusoq. Tassuuna maannakkut silap pissusaanik oqallinneq ingerlatsiviup sammineqartilissavaa, aammalu silap pissusaanik oqaluuserisaqalissagaangata ilisimatusartut aalajangiisartullu naapittarfigisassaattut piukkunnartuulissaaq.”

Pilersaarut tassaavoq Kangita Illorsuata 2021-mi aasakkut atoqqaartissinnaanissaa. Suliniummut missingersuutit tamarmiusut koruunit 152,3 mio. missaanniipput. Nunarput – kommune aamma Namminersorlutik Oqartussat – ataatsimut katillugit koruuninik 23. mio. aningaasaliivoq, Realdania illumut koruuninik 108 mio.-nik tuniseqataalluni. Saqqummersitsineq Nordea-Fondenip koruuninik 16,4 mio.-nik aningaasaliiffigaa, Augustinus Fonden 3,8 mio. kr. sinnilaarlugit, Bloomberg Philanthropies 750.000 kr.-nik, aamma OAK Foundation 350.000 kr.-nik aningaasaliiffiginnillutik.

Realdaniap ingerlatseqatigiiffik pigisaa Realdania By & Byg illumut Kangiata Illorsuata ingerlatsivissaanik sanaartortitsisuuvoq. Sanaartorneq naammassippat illorsuaq Namminersorlutik Oqartussanut tunniunneqassaaq, taakkulu saqqummersitsinerup aaqqissornissaa aamma ingerlatsiviup isertoqartalernissaanut piareersarnissaa akisussaaffigissavaat.

Attavissat:
Inuussutissarsiornermut, Nukissiuuteqarnermut Ilisimatusarnermullu Naalakkersuisoq Jess Svane, ministerip allattaatut atuukkallartoq Helene S. Pedersen aqqutigalugu, oq. +299 34 56 03.

Avannaata Kommuniani borgmesteri Palle Jerimiassen, oq. +299 94 30 67

Realdaniami qullersatut pisortaq Jesper Nygård, Realdania By & Bygimi ineriartortitsinermut pisortaq Anne Mette Rahbæk aqqutigalugu, oq. +45 23 47 04 56

Realdania By & Bygimi suliniutinut pisortaq, Frants Frandsen, oq. +45 29 69 52 73

Piviusut
Kangiata Illorsua pillugu
  • • Kangianut asseqanngitsumik isikkiveqarfigalugu qalia aqqusaarfigisinnaanngorlugu illu ilusiligaavoq. Tamaani pisuttuartut aqqutaat pissusissamisoortumik uiggiussivigalugu aqqutigisinnaanngorlugu inissitaavoq.
  • • Kangiata Illorsuata angissusia 1.500 kvadratmeterit missaannissaaq. Illumi 900 kvadratmeterit tungaat saqqummersitsiviussapput.
  • • Sermersuup atanerata ingerlaarnera, Kangiata eqqaani inuuneq aamma silap pissusaata allanngorneri pillugit sammisanik aallaaveqartunik saqqummersitassat sermip silarsuaanut tikeraat angalaartissavai.
  • • Kalaallit Nunaata issittumiittuunera pissutigalugu qaammatini nillernerpaaffinni sanaartornermik unitsitsisariaqartassaaq.
  • • Kangiata Illorsuata sanaartornera 2021-mi aasakkut naammassisssoq naatsorsuutaavoq.
Sumiiffik pillugu
  • • Ilulissat tassaavoq Kalaallit Nunaanni illoqarfik takornarissanit ornigarneqarnerpaaffiusoq, ukiumut 20.000-init amerlanerusunit tikinneqartartoq. Ilulissat 5.000 missaannik inoqarpoq 3.200-llu missaannik qimmeqarluni.
  • • Ilulissani kangerluk Kangia 60 kilometerit sinnerlugit qinngortussuseqarpoq. Kangiata qinnguani ippoq Qalasersuup Kujalliup avataani sermini iigartartuni anginerpaallunilu ilanngarnerpaasartoq, Sermeq Kujalleq. Taanna ullormut 40 meterit tikillugit nikittarpoq.
Sanaartornermi peqataasut
  • • Avanaata Kommunia tassaavoq Kalaallit Nunaanni kommunit avannarpasinnersaat. Sisamanik illoqarfeqarpoq, 23-nillu nunaqarfeqarluni, nunatap annertussusia tassaalluni 522.700 km² (assigalugu Spaniap nunataata angissusia), 10.600-llu missaat tamaani innuttaapput.
  • • Naalakkersuisut tassaapput Kalaallit Nunaata naalakkersuisui, Inatsisartunit qinerneqarsimasut (Kalaallit Nunaanni inatsisiliornermik aalajangiussisartut). Maanna Naalakkersuisuusut arfineqpingasunik naalakkersuisoqarput – Naalakkersuisut Siulittaasuannit siuttuuffigineqartunik.
  • • Realdania tassaavoq peqatigiiffik ajunngitsuliuutinik ingerlatsisoq, avatangiisit sanaartorneqartut aqqutigalugit inuunermi naleqassutsinik pilersitsinissamik sulissutiginnittoq. Ilaatigut sanaartornermik, illoqarfinnik angisuunik mikisunillu, nunaqarfinnillu ineriartortitsinermik Realdania suliaqarpoq. Ukiup 2000-ip kingorna koruuninik 18,7 mia.-nit amerlanerusunik naleqartut suliniutit 3.675-inik amerlanerusut peqatigiiffiup tapersersorsimavai.
Jess Svanip oqarlugiaataa