Nunat tamalaat issittup imartaa pillugu isumaqatigiissuteqalersut

Nunat arlallit atorfilittaasa issittup imartaani inatsisinik tunngaveqarluni siunissami aalisalersinnaanissaq pillugu tallimassaannik marsip 15-iannit 18-iannut 2017-imi isumaqatiginniutigaat.
Island ataatsimiinnermik aaqqissuisuuvoq ataatsimiinneq Reykavikkimi pilluni. Isumaqatiginninniarnermi siunertarineqartoq tassaavoq issittup imartaani nakkutigineqanngitsumik aalisalersinnaanissap pinaveersaartinneqarnissaa.

Nunat sineriallit, tassaasut USA, Canada, Rusland, Norge aamma Kunngeqarfik Danmark, Savalimmiut aamma Kalaallit Nunaat isumaqatiginninniarnerni atorfilittaat peqataapput. Naalagaaffissuit aamma aalisarnermik inuussutissarsiuteqartut isumaqatiginninniarnerni sinniisuutitaqartut tassaapput Kina, Japan, EU, Korea Kujalleq aamma Island.

Reykavikkimi isumaqatiginniarnerni isumaqatigiissutissatut nalunaarutigineqartussaq naammassineqanngilaq. Isumaqatiginniutigineqartulli imassaata annersaa isumaqatigiissutigineqarpoq. Isumaqatiginninniarnerni maannamut suli anguneqanngitsut allaffeqatigiittarnikkut anguniarneqassapput imaluunniit ataatsimiinnermi, aasaru ataatsimiittoqarnissaa naatsorsuutigineqarluni.


Tunuliaqutigineqartoq

Naalagaaffiit, nunat issittup imartaanik sineriallit tassaasut Canada, Rusland, Amerika, Norge aamma Kalaallit Nunaat issittup imartaanut inatsisitigut pisinnaatitaaffeqanngillat. Nunat tamalaat inatsisaat naapertorlugit naalagaaffiit tamarmik issittup imartaani aalisarsinnaapput.

Issittup imartaata annersaa maannamut sikuusarpoq, sikuli ukiuni kingullerni annikilliartuinnarpoq. Issittup imartaata 40 procentia 2012-mi sikoqanngilaq. Siku sukkasuumik aakkiartuinnarmat aalisalernissamut tamanna periarfissaqartitsilerpoq, aalisarfiusinnaasut sikumik periarfissaqartitsineq ajoraluarmata.

Aalisarfiusinnaalernerali ilisimatuunit, avatangiisit pillugit suliniaqatigiiffinnit aamma naalakkersuisunit ukiuni kingullerni ernumassutigineqarpoq. Naalagaaffiit tallimat 2015-imi nalunaarutigaat issittup imartaani aalisariutiminnik aalisartitsinissamik piginnaatitsiniaratik, ilisimatuussutsikkut piujuaannartitsineq tunngavigalugu aalisarsinnaanermik uppernarsaasoriittoqartinnagu.

Naalagaaffiit tallimat 2015-imi nalunaaruteqareersullu naalagaaffissuit aalisarnermik aamma inuussutissarsiuteqartut issittup imartaani nunat tamalaat aalisarsinnaanerat pillugu oqaluusereqataanissaannut aggersarneqarput.

Issittup imartaa pillugu oqaluuserinnittarnerit allanngoriartuaarsimapput nunat tamalaat tamaani aalisarsinnaanerinut isumaqatiginninniarnertut oqaatigineqarsinnaanerulerluni. Issittup imartaa aningaasarsiorfigalugu maannamut aalisartoqanngilaq.

Ilisimatuut killilimmik maannamut misissugaat naapertorlugit issittup imartaani aalisakkat amerlassusii tunngavigalugu siunissami aalisarneqarsinnaaneri aningaasarsissutaavallaarnavianngillat.

Issittup imartaani aalisarfigineqarsinnaasunik aqutsiveqarfeqanngimmat aarleqqutigineqarsinnaavoq aalisariutit tamaani misileraallutik aalisarneri ajoqusiiginnarsinnaasut. Taamaattumik aaqqiivigineqarsinnaanngilluinnartumik pisoqannginnerani nunat tamalaat piaartumik tamanna iliuuseqarfigisariaqarpaat.

Maannakkut suliniutigineqartoq issittup imartaata aalisagaanut mianersortumik aqutsilernissamut tunngavissiiniartussaavoq. Isumaqatigiissut tunngavigalugu periarfissaqassaaq aalisartut nunat tamalaaneersut issittup imartaani aalisapilunnginnerini iliuuseqarsinnaassalluni, alisapilunnerit kinguneqapilussinnaammata aalisakkat ikilerujussuarsinnaallutik, aalisagaarussinnaalluni, soorlu imartani allani, issittup imartaata assingini, taama pisoqartarsimasoq.

Isumaqatiginninniarnerit
Isumaqatiginninniarnerni ukkatarineqartupilussuuvoq, sikuerukkiartornera ilutigalugu, issittup imartaani nakkutigineqanngitsumik aalisapiluttoqannginnissaa, aamma qulakkeerniarneqarpoq aalisakkat, aalisagaqassappat, piujuaannartitsinermik tunngaveqarluni siunissami aalisarneqartarnissaat.

Isumaqatiginninniarnermi qulakkeerniarneqarpoq aningaasarsiorfiusumik aalisartoqalissanngitsoq, ilisimatuutsikkut naammattunik paasisaqarsimatittoqartinnagu. Aallartitat ataatsimoorlutik isumaqatigiissutigaat pisussaaffigissallugu issittup imartaanik piujuaannartitsisuussallutik aamma piujunaartitsineq tunngavigalugu aalisartoqartassasoq.

Isumaqatigiissutissamik isumaqatiginninniarnerit siunertaraat issittup imartaata ilaani imaluunniit ilaanni aaqqissuussamik aqutsiveqarfinnik pilersitsinissaq. Nunat Atlantikup avannaata kangiani aalisarnermut suliniaqatigiiffimmi, NEAFC-mi ilaasortat, issittup imartaata ilaanik imartaqareerput.

Issittup imartaani aalisarnissamut malittarisassaqanngimmat pitsaanerpaamik malittarisassaqalernissaa anguniarlugu isumaqatiginninniutigineqarpoq, taamaanngippat malittariassaqarani aalisortoqalersinnaammat.

Issittup imartaata eqqissimatinneqarnissaa siunertarineqanngilaq, piujuaannartitsinissamilli aalisarnissaq qulakkeerniarneqarpoq, siunissami aningaasarsiorfiulluarsinnaasumik aalisarfigineqarsinnaappat.

Issittup imartaata aalisarfigineqarsinnaanissaa ilisimatuussutsikkut maannamut killilerujussuarmik ilisimaneqarpoq. Ataatsimiittut isumaqatigiissutigaat issittup imartaata aalisagai uumasullillu pillugit ilisimatuussutikkut paasisat tunngavigeqqissaarlugit aalajangiisoqartassammat.

Isumaqatigiissummi allassimasoqarpoq ilisimatuussutsikkut misissuinissamut ataatsimoorluni pilersaarutissamut aamma nakkutilliinissamut malittarisassaliortoqassasoq, isumaqatigiissutillu ilaani aamma allassimasoqassalluni nunap inoqqaavi ilisimasaat aamma ilaatinneqassasut, taakku pisuni assigiinngitsuni peqataatinneqartarnissaasa aamma qulakkeerneqarsimanissaat.

Isumaqatiginninniutigineqartup annersaa isumaqatigiissutaareeraluartoq taamaattoq oqaaluuserisat arlalissuit maannamut suli isumaqatigiissutaanngillat.

Isumaqatigiissutaanngitsut ilaat tassaavoq aalajangiinissamut tunngavigineqartussaq aamma issittup imartaani aalisarneq pillugu aqutsisoqarfissap pilersinnissaata oqaluuserineqarnissaata piffissaliuunneqarnissaa, aqutsisoqarfik aningasarsiorfiusumik aalisalernissap aallartinnissaanut aqutsinissamik isumaginnittuussaaq.

Aqutsiveqarfiup qulakkiigassaralugu suut tunngavigalugit aningaasarsiorfiusumik aalisartoqarsinnaalersoq.

Kalaallit Nunaat Kunngeqarfiup allartitai sinnerlugit isumaqatiginniartuuvoq, aallartitat Aalisarnermut Piniarnermullu Naalakkersuisoqarfimmeersuullutik. Kunngeqarfiup aallartitai allat tassaapput ICC Kalaallit Nunaat, Danmarkimi nunanut allanut ministeriaqarfiup sinniisua aamma Savalimmiuni Naalakkersuisut sinnissaat.

Attavigineqarsinnaavoq: Birgitte Jacobsen, Aalisarnermut Piniarnermullu Naalakkersuisoqarfik. Email: bija@nanoq.gl

Isumaqatiginninniarnerit USA-mit siulersorneqarput. Reykavikkimi isumaqatiginninniarnermi siulittaasup aana nalunaarutaa 

Kalaallisut nutsernera uani atuarneqarsinnaavoq