Naalakkersuisut danskit naalakkersuisunik suleqateqarnerat

Selvstyrebygningen i Nuuk

Allattoq: Kim Kielsen, Naalakkersuisut siulittaasuat

Aviisi Danmarkimi ullormut saqqummersartoq Politiken aamma Akilinermi nutaarsiassaqartitsivik Nunatsiaq News ullumi allaaserisaminni Inuussutissarsiornermut, Suliffeqarnermut, Niuernermut, Nukissiuuteqarnermut Nunanullu allanut Naalakkersuisoq assigiinngitsunut tunngassuteqartunik issuaavigaat. Allaaserisat taakku tamarmik nunatsinni Naalakkersuisut danskillu naalakkersuisuisa suleqatigiinnerannut tunngasunik imaqarput.

Matumuuna erseqqissaatigissavara allaaserisani taakkunani isummat saqqummiunneqartut ilaat Naalakkersuisuni oqaluuserineqarnikuunngimmata.

Angalanerit allallu peqqutigalugit isummersuutit saqqummiunneqartullu oqaluuserinissaat Naalakkersuisut ullumikkut periarfissaqarfiginngilaat. Taamaattumik allaaserisani oqaaserineqartut imarisaat matumuuna oqaaseqarfigissanngilakka. Kisianni Naalakkersuisut danskit naalakkersuisuinik suleqateqarnerminni periaasissamissut najoqqutarisaannut tunngasumik matumuuna saqqummiussaqarnissara pissusissamisoortuuvoq:

- Tunngaviusumik inatsit nunatsinni qanoq toqqammavissaqartiginersoq nunatsinnilu atorfissaqassusaata  apeqqusersorneqarsinnaanera Naalakkersuisuni oqaluuserineqarsimananilu arlaatigut aalajangiiffigineqarnikuunngilaq.

Kikkut tamarmik oqartussaaqataanerannik periaaseqarneq taavalu Savalimmiunik Danmarkimillu peqateqarneq nunatsinni pitsaasutut isumaqarfigaarput. Tunngaviusumik inatsit nunani taakkunani pingasuni kikkut tamarmik oqartussaaqataanerannut  toqqammaviliisuuvoq; taanna Namminersorneq pillugu Inatsimmik tapertaqartinneqarluni tassaavoq suleqatigiinnitsinnut toqqammaviliisoq.

- Naalakkersuisuni oqaluuserineqarnikuunanilu aalajangiunneqarnikuunngilaq danskit naalakkersuisuinik isumaqatigiinngissuteqarnermut illuatungiliissutissatut Naalagaaffeqatigiinnermit avissaarnissamik oqariartuuteqartoqarsinnaasoq. Aamma taamatut siunertalimmik eqqartuisoqalernissaa naatsorsuutiginngilara.

Nunatta namminerisaminik tunngaviusumik inatsiseqalersinnaaneranut periarfissaasinnaasunik misissuissamik ataatsimiititarsualiortoqarnissaanik – taakkulu assinngiinngisukkuutaanik tunuliaqutalinnik inuttaqartinneqarnissaannik Naalakkersuisut siunnersuutigisaat Inatsisartunit akuersissutigineqarnikuuvoq. Tamannalu Namminersorneq pillugu Inatsisitaarnitta kingorna alloriarnertut tullertut – nunattalu oqaasissaqaqataanerata annertusarniarneqarneranut toqqammavisseeqataasussatut isumaqarfigilluinnarpara. Kisiannili tassa nunatta naalagaaffeqatigiinnermi inissisimaneranut allannguititsisinnaasumik aalajangiisoqarnikuunngilaq. Nunatsinni innuttaasut patajaatsumik tunuliaqutsiisoralugit maanna Namminersorluni Oqartussaanermik ingerlariaaseqarnerput atuutsiinnassaaq.

- Amerikamiut nunatsinniinnerisa atorunnaarsinneqarsinnaanerat Naalakkersuisuni oqaluuserineqarsimananilu aalajangiiffigineqarnikuunngilaq.

Naalakkersuisuniit naammagisimaarluinnarparput Inatsisartut ukiaq manna ataatsimiinneranni Naalakkersuisuniit siunnersuutigisarput taperserneqarluni akuersissutigineqarmat, tassalu ”… Naalakkersuisut peqquneqassasut Kalaallit Nunaata inuiaqatigiillu kalaallit amerikamiut Kalaallit Nunaanni sakkutooqarnerat annertunerpaamik pissarsiaqaatigalugulu iluaqutigisinnaanera qulakkeerniassagaat. Naalakkersuisut Illersornissamut Isumaqatigiissut 1951-imeersoq tamatumalu kingorna tapiliunneqartut naapertorlugit USA-p Nunatsinni suliaqartarnerini nunatsinnut erseqqissunik iluaqutaanissaa suli sulissutigissavaat , tassunga ilanngullugu amerikamiut sakkutooqarfikui sanaartukkallu allat qimaannarneqarnikut pillugit avatangiisitigut akisussaaffiup paatsuugassaanngitsumik inissinneqarnissaa, pisariaqarpallu tapiliussamik nutaamik isumaqatigiinninniarnermik imaluunniit Illersornissamut Isumaqatigiissutip 1951-imeersup isumaqatiginninniutigineqaqqinnissaanik piumasaqaateqarlutik.

Naatsorsuutigaara siunnerfigisassatut Inatsisartunit aalajangiunneqareersut tamakku Naalakkersuisut anguniassagaat, aamma naligiissumik suleqatigiinnermik siunnerfeqartoqarnissaanik - susassaqartullu akunnerminni isumaqatigiinniartarnermikkut aalajangiuttarumaagassaat malillugit -suleriaaseqartoqassasoq.

Iusmaqarpunga illuatungeriit tamarmik iluaqutigisinnaasaat nunattalu ineriartorneranut iluaqutaasussaq anguniarlugu Naalakkersuisut danskillu naalakkersuisuisa suleqatigeeriasiat innarlernaveersaarlugu pitsaasumik inerisarniartariaqaripput.

Aamma taamatorluinnaq nunat tamalaat akornanni suleqatigisartakkatsinnut attaveqarnerput innarlernaveersaarlugulu taakkununnga pitsaasumik attaveqarnerput atorluarniartariaqarparput, assersuutigalugu aalisarnermut tunngatillugu nunat tamalaat akornanni suleqatigisartakkavut, aatsiatassarsiornermut tunngasut pillugit suleqatigisartakkavut kiisalu Issittormiut Siunnersuisoqatigiiffiat eqqarsaatigalugit.

Tamakku oqaatigereerlugit oqaatigeqqissavara nunat tamalaat akornanni suleqateqarnerput naligiimmik periaaseqarfiunissaat Naalakkersuisuniit pingaartitarigipput. Tamanna aamma Naalakkersuisut danskillu naalakkersuisuisa suleqatgiinnerat eqqarsaatigalugu atuppoq.

Pisuni aalajangersimasuni danskit naalakkersuisui ministerillu ataasiakkaat allatut periaaseqartariaqaraluartut eqqarsartarpugut, taamatullu pisoqartillugu kissaativut isummagullu tusartinniarlugit iliuuseqartariaqartarpugut. Amma pissutsit ilaat eqqarsaatigalugit isumaqatigiissuteqarsinnaanissaq angujuminaassinnaasarpoq.

Kisianni taamaattoqartaraluarpalluunniit aalajangiusimasariaqarparput naligiimmik ataqqeqatigiissumillu suleqatigiittoqarnissaa ujartugariuaannaripput, taavalu aamma ministerit Naalakkersuisullu akornanni ataatsimeeqatigiinnerini aaqqiagiinngissutaasinnaasut aaqqiissuteqarfiginiarneqartassasut. Tassami suleqatigiissutissagut susassaqarfiit soqutigisaqarfiillu taama amerlatigitillugit aaqqiagiinngissuteqartoqartarnissaa tamatigut pinngitsoorneqarsinnaasarnavianngilaq.

Naalakkersuisuni tamarmiulluta ataatsimooqqileriarutta tamakkununnga tunngatillugu periaasissanik eqqartueqatigiinnissamut periarfissaqalernissarput qilanaaraara. Tamatumani aamma danskit oqartussaasuinik suleqateqarnitsinni pingaarnersiuinissarput, soorluttaaq nunat tamalaat akornanni suleqatigiinnermut attuumassuteqartut pillugit eqqartueqatigiinnissarput ilanngullugu qilanaarigiga.