Tunumi uuliakoorneq

- Pinngortitamut, Avatangiisinut Inatsisinillu Atuutsitsinermut Naalakkersuisup Mala Høy Kúko-p oqaaseqarnera

Kalaallit Nunaata aamma Islandip akornanni uuliakoortoqarsimasoq nalunaarutigineqartoq, kalaaliulluni iterfigalugu nutaarsiassaavoq nuanninngitsorujussuaq. Pisoq maannakkut misissorneqarsimalerpoq, ujarlerneq unitsinneqarpoq, kisianni taamatut pisoqartillugu saliinerup pitsaasumik suliarineqarsinnaanissaata qulakkeernissaa aalluttuaannartussaavarput. Suliap aamma takutippaa, imaani suliaqartoqartussanngoraangat, immamut uuliamik kuutsitsisoornissaq pisinnaalluni, uagut Kalaallit Nunaata tungaaniit isumannaallisaanermik avatangiisinullu qaffasissunik piumasaqaateqarnissatsinnut pissutissaqarluartoq.

Mingutsitsinissaq ajornanngitsuaraavoq, kisianni saliinissaq ajornakusoorluni
Qanoq ililluni sumiiffimmi Tunumut qanittumi immatut ittumi taama kusanartigisumi qajannartigisumilu mingutsitsisoqarniarsinnaava? Tamanna paasisinnaarpianngilara. Ajoraluartumik inuit soqutigittaatsut mingutsitsisut takussaasarpoq, allallu ajornartorsiut aaqqinniapallattariaqartarpaat saliisariaqartarlutillu. Imaluunniit ajutoornernik pisoqalersinnaavoq, mingutsitsinermik kinguneqartumik.

Ulloq 10. august 2015 Kalaallit Nunaata aamma Islandip akornanni imaani uulia takuneqarmat, Arktisk Kommando aamma danskit sakkutuui sukkasuumik iliuuseqartariaqarsimapput. Uuliakoorneq Kalaallit Nunaata sineriaanit 3 sømilinit ungasinnerusumi pippat, Danmarki tassani akisussaasuuvoq.

Kalaallit Nunaanni soorunami killiffik pillugu ingerlaavartumik ilisimatinneqartarpugut, uangalu aamma suliaq qanimut malinnaaffigaara. Allarpassuit assigalugit umiarsuit sukkasuumik apuunnissaat, aammalu sumiiffimmi anorlerunnaarnissaa nukigitsaateqqasimavara. Soorunami taamatut pisoqartillugu suliniarnerup sukkanerunissaa tamatigut kissaatigineqartarpoq. Peqatigisaanik nalunngilarput, Issittumi sumiiffimmi inoqanngitsumi uuliakoorneq pitillugu, sulineq immikkuullarilluinnartunik ajornakusoorluinnartunillu atugaqarluni ingerlanneqartartoq. Silap pissusaani pissutsit imaannaanngitsorujussuunerisa aammalu nunami sumiiffiit isorartoorujussuarmiinnerisa, saliinermik suliaqarneq ajornakusoortittarpaa.

Taamatut ingerlasoqarnerata matumatut ittup naliliiffigineqarnerani, avataaneersut naatsorsuutiginngisamik mingutsitsinerat matumatut ittoq, aammalu ingerlatassatut pilersaarutaasut uuliakoorsinnaanermik aalerinaateqarsinnaasut, soorlu imaani aatsitassarsiorluni ingerlataqartoqartillugu pisartut, immikkoortinnissaat pingaaruteqarpoq. Siullermut danskit oqartussaasui suleqatigalugit iliuuseqarfiginissaanut piareersimasinnaavugut, aappaanullu sinaakkutissiisinnaavugut mingutsitsisinnaanerup aarlerinaateqarnerata annikitsuinnaanissaanik qulakkeerisussanik.

Saliinermut pikkorinnerulernissaq sulissutigisuaannarparput
Imaani inuit qanoq iliornersut aqussinnaanngilavut, kisianni immani avatangiisit paariniarlugit qanoq iliorsinnaanerput tamaat iliuuseqarsinnaavugut aammalu uuliakoornermik pisoqassagaluarpat, upalungaarsimasut eqqortut piareersimatissinnaallugit.

Tassani satellitsinik atuinissamut periarfissaq pitsaasorujussuuvoq. Taamaalilluni – matumani pisut assigalugit – uuliakoornermik pisoqartoq paasineqarnerani, atortut eqqortut atorlugit sukkasuumik qisuariartoqarsinnaavoq.

Illersornissamut ministereqarfiup satellitsinik atuinissaq aallummagu neriulluarnarpoq, aammalu isumaqarpunga tamanna ineriartorteqqinneqarsinnaasoq. Uuliap immap qaavaniittup sumiissusersisinnaanerata saniatigut, satellitsimik atuineq, Kalaallit Nunaata eqqaata imartaanni umiarsuit angallannerisa malinnaaffigineranni paasisimasaqarfiginissaasa inerisarneranut iluaqutaasinnaassaaq, taamaalilluni ajornannginnerusumik mingutsitsinermut akisussaasuusut pissarsiarisinnaassallutigu, aammalu akisussaasuutinnissaat aamma saliinermut akiliinissaat qulakkiissallutigu.

Kalaallit aamma danskit tungaanniit immani avatangiisit paarilluarneqarnissaat aammalu pisariaqartinneqartillugu kikkut tamarmik sukkasuumik qisuariartarnissaasa aammalu saliinermut eqqortunik atortoqartarnissap qulakkeerneqarnissaa, annertoorujussuarmik aallunneqarpoq. Illersornissamut ministereqarfiup Issittumi suliassanik suliarinnittarnerup pitsanngorsarneqarnissaa sulissutigaa. Immani avatangiisit immikkut qulequtarerpiarlugit nalilersueqqissaarneq 2015 naatinnagu piariissallugu Illersornissamut ministereqarfiup naatsorsuutigaa. Immani avatangiisini aarlerinaataasunik nalilersuinermik taaneqartartoq suliarineqassaaq, tassani nalilersorneqassalluni immani avatangiisinik mingutsitsisinnaanerup aarlerinaateqarnera qanoq annertutiginersoq, taamaalillunilu upalungaarsimanermi atortut suut pisariaqartinneqarnersut, aammalu taakkua sumut inissinneqassanersut.

Isumaqarpunga taamatut pisut maannakkut misigisatsitut ittut ataatsimoorluta iliuuseqarfiginissaannut pikkorinneruleriartuinnarnerput neriulluarnartorujussuusoq.

Imaani aatsitassarsiorluni suliaqarnernut atatillugu piumasaqaatit sukannersut
Sumiiffimmi inoqanngitsumi, tikikkuminaatsumiittumi Issittumiittutut ittumi, peqatigisaanik taamatut mianernartigisumi, imaani suliaqarnernut sukannersorujussuarnik piumasaqaateqarnissaq pisariaqarluinnarpoq. Sukannersunik piumasaqaateqarpugut, peqatigisaanillu avatangiisinut sunniutaasinnaasut sukumiisumik paasinarsisinneqariinngippata ingerlatassanut akuersissummik tunniussisarata.

Kalaallit Nunaata imartaani aatsitassarsiorluni ingerlatat pineqartillugit, ingerlatseqatigiiffik ingerlatassanik suliarinnittussaq, ingerlatassat suliarinissaannut akuersissuteqarfigineqarsimassaaq. Tamatuma saniatigut ingerlatseqatigiiffik, nalunaarusiap kingulliup kingorna qanoq pisoqarsimanersoq, sapaatip akunneranut pingasoriarluni nalunaaruteqartassaaq: umiarsuaq sumiissimanersoq, tullianik nalunaarusiornissap tungaanut umiarsuaq sumiinniarnersoq, aammalu suut suliarineqarnissaat eqqarsaatigineqarnersoq.

Kalaallit Nunaata imartaani aatsitassarsiorluni ingerlatassanut tamaginnut, taakkua aallartinneqannginneranni, avatangiisitigut nalilersuinermik suliaqartoqartartussaavoq. Naliliisoqarpat ingerlatassat avatangiisinut annertuumik sunniuteqarsinnaasut, nassuiaammik ingerlatassat avatangiisinut sunniutigisinnaasaannik, kiisalu sunniutaasussat taakkua annikillisinniarlugit suliniutit suut aallartinneqassanersut, nassuiaasussamik ilusilersuisoqartartussaavoq. Nassuiaat akuerineqariinngippat ingerlatassat aallartinneqarsinnaanngillat.

Ingerlatassani annertunerusuni (soorlu qillerinerit) ingerlatseqatigiiffinnut qaffasissunik piumasaqaateqartoqartarpoq. Assersuutigalugu qillerinerit pineranni upalungaarsimasunik najuuttoqarnissaa ingerlatseqatigiiffiup isumagisussaavaa. Taamaaliornikkut assersuutigalugu uuliakoortoqarluni ajutoortoqassagaluarpat sukkasoorujussuarmik iliuuseqartoqarsinnaassaaq. Taamaalilluni ilimasaarinertaqanngitsumik imaannarsuarmi uuliakoortoqarluni mingutsitsisoqarneranut sanilliullugu, tamanna allaalluinnartarpoq.

Mala Høy Kúko