Kalaallit Nunaat Savalimmiullu nunani avannarlerni

Savalimmiut nunanik avannarlernik suleqateqarnermut ministeriat Annika Olsen.

 

Nunat Avannarliit Suleqatigiinneramut ministerii Ilulissani ulluni 9. – 12. marts 2015 ataatsimeeqatigiipput. Ataatsimeeqatigiinnermut peqataapput danskit, Savalimmiut, svenskit Ålandimiullu nunanik avannarlernik suleqateqarnermut ministerii qaaqqusisoralugu Nunanik Avannarlernik Suleqateqarnermut Naalakkersuisoq Vittus Qujaukitsoq. Nunat Avannarliit Ministeriisa Siunnersuisoqatigiivini ukioq manna Danmark siulittaasuuvoq danskillu siulittaasuunerminni pilersaarutaannut Kalaallit Nunaat Savalimmiullu immersueqataapput, suleqatigiissutigalugu ”Issittoq tungujortoq” suliniutinik issittumut tunngasunik imalik. Savalimmiuni nunanik avannarlernik suleqateqarnermut ministerip Annika Olsenip ataatsimeeqatigiinnermik tamatumuuna Ilulissani ingerlanneqarnera uani naliliiffigaa.

- Ataatsimeeqatigiinnerput assut pitsaasumik ingerlanneqarpoq, ataatsimiinnerit saniatigut maanimiut  inuunerannut  takuniaatinneqarpugut. Nunaqarfik Ilimanaq tikeraarparput, tamannalu uannut misigisaavoq angisooq. Ilimanamiinnitsinni inuiaqatigiinnguit taakkua inuuniarnerat paasisaqarfigaarput  Ilimanarmiunik oqaloqateqarnissatsinnut periarfissinneqaratta, misigisaq assut nuannerpoq angisuujullunilu.  Ataatsimeeqatigiiffissatut tikitatsinni inuit qanoq inuunerannik taamatut ilisimatinneqartarnissarput pingaaruteqarpoq, tassami inuit tikitatta inuunerannut sunniuteqaqataasussanik nunat avannarliit suleqatigiinnermikkut aalajangeeqataasarput.  Nunat avannarliit suleqatigiinnerput aqqutigalugu nunani tikitatsinni pissutsit qanoq innerat pillugu paasisaqarluartarnissarput suleqatigiinnitsinnut pingaarutilipilussuuvoq.  

Issittoq nunani avannarlerni suleqatigiinnermut pingaaruteqartorujussuuvoq. Nunani avannarlerni issittumut tunngatillugu suleqatigiinnermut sunik kissaateqarpisi?

Annika Olsen:- Danmarkip Nunat Avannarliit Siunnersuisooqatigiiffianni ukioq manna siulittaasuunermini issittumut tunngasunik annertuumik suliaqarusunnera assut qujanarpoq. Issittumi ineriartortitsinissaq  piujuaannartitsinissarlu pingaartinneqarput. Savalimmiut Kalaallillu Nunaat malunnartumik  peqataatinniarneqarput. Savalimmiuni immikkut suliassatut toqqarsimavarput uumassusilinnik tunngaveqarluni aningaasarsiornikkut ineriartitsinissaq. Suliniutitsinnut tamatumunnga nunat avannarliit siulittaasuunermut pilersaarutaannut atugassiaasunit 4,5 mio. kr.-inik aningaasaliiffigineqarpugut. Tamatuma saniatigut nunat avannarliit suleqatigiinneranni aningaasaateqarfinnit allanit aamma tapiiffigineqaratta katillugit 8 mio. kr.-inik toqqammaveqarluta suliniuterput ingerlassinnaalerparput.

Issittup eqqartorneqarnerani issittuinnaanngitsup aammali nunat issittumit sunnigaasartut ilanngullugit eqqartorneqarnissaat Annika Olsenip pingaaruteqartuusoraa:

- Issittumi allanngornernit nunanut eqqugaanerpaasartunut Savalimmiut ilaapput. Savalimmiut imarujussuarmit issittumut ataneqartumit avatangerneqarsimapput imartarpullu inuussutissarsiornitsinni pingaarnerpaatut tunngavigaarput. Taamaammut issittumi qanoq pisoqarneranut susoqarneranullu malinnaasorujussuuvugut. Savalimmiuni aalisarneq inuussutissarsiutitta pingaarnersaraat, avammut tunisatta 98 procentii aalisagaammata alisarnermik aqutsilluaqqissaarnissarput pingaarnerpaavoq.

Savalimmiuni suliniummi “Uumassusilinnik tunngaveqarluni aningaasarsiornikkut ineriartortitsineq”- mi suut immikkut samminessanersut apeqqutigaarput, Annika Olsenilu akivoq:

- Siullermik suleqatigiissitaliorpugut sammerusutatsinnik pingaarnersiusisussanik. Suliniutissanut pingaarnernut taava ilanngunneqarpoq aalisakkat pisarineqartartut atorluarneruneqarsinnaarannik misissuinissaq. Aalisagaq pisarineqareerluni tunisassiassanngorlugu suliarinerani iginneqartartut annertuallaarput, aalisagaq tamakkerlugu atorluarnerusinnaavarput, igitaqanngivilluni tunisassiorsinnaaneq angorusutarput. Suliaq tamanna naggaserlugu Torshavnimi aasaru juunimi ataatsimeersuartoqassaaq suliniummi sammineqarsimasut eqqartorneqarlutillu saqqummiussorneqassallutik.

Annika Olsenip danskit siulittaasuunerminni imaanut issittumullu tunngasunik soqutiginninnerat qujamasuutigaa:

- Nunani avannarlerni siornatigut soqutigisat nunalerinerinnangajammut sammisuusimapput. Massakkut issittumut soqutiginninneq annertoorujussuuvoq. Tassunga ilutigitillugu issittumi kiisalu nunani issittumit sunnersimaneqartuni inuuniarnerup silap pissusaata allanngoriartorneranit sunngissaganerata kiisalu piujuaannartitsinermik tunngaveqarluni issittumi pisuussutinik atuiniarnerup ineriartortitsiniarnerullu  sammineqarnerunissaat pingaartuusoraara. 

Savalimmiut, Kalaallit Nunaat Ålandilu nuani avannarlerni namminersornerusuusut nunani avannarlerni suleqatigiinnermi inissisimanerat qanoq nalilerusuppiuk?

Annika Olsen:- Nunat avannarliit suleqatigiinnermut ministeriisa ataatsimiittarnerinut peqataasarpugut, ataatsimiittarnernilu tamakkunani tamakkiisumik oqaaseqarsinnaatitaagaluarluta aalajangeeqataasinnaassuseqanngilagut. Nunani avannarlerni namminersornerusutut inissisimasuni allani allatut isumaqartoqarsinnaagunaraluartoq tamanna Savalimmiormiut naammaginngilaat. Savalimmiormiut Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivini aalajangeeqataasinnaassuseqartutut ilaasortaarusupput. Ilaasortatut allatulli aalajangeeqataasarnissamut allaat allaffissornikkut piareersimalluta misigisimavugut.

Kalaallit Nunaat nunani avannarlerni nunarujussuuvoq, taamaammat Kalaallit Nunaata nunat avannarliit suleqatigiinneranni inissisimanera qanoq nalilerusuppiuk?

Annika Olsern:- Taanna akiuminaatsilaarpara. Kalaallit Nunaat Nunat Avannarliit Siunnersuisooqatigiiffianni ilaasortanngortannngorniaqqullugu peqqusinnaanngikkaluarlugu kisianni aalajangeeqataasinnaassuseqarluni ilaasortaasinnaalluaraluartutut oqaatigerusuppara, soorluli uagut Savalimmiormniut taamaaliorusuttugut aammalu Ålandimiut immaqa kingusinnerusukkut. Kalaallit Nunaat issittorlu nunani avannarlerni angisoorujussuupput. Issittumi Siunnersuisooqatigiinni kiisalu Nunat Avannarliit Siunnersuisooqatigiivini issittumut tunngatillugu aalajangiisarnernit nuna taama sunnigaatigisartoq  attuumassuteqartigisorlu aalajangeeqataasussatut inissisimasariaqarluarpoq. Taama isumaqarpunga, kisianni kalaallit qanoq inissisimanissartik soorunami namminneerlutik aalajangertussaavaat, uagulli Savalimmiuni  kissaatigaarput nunat namminersornerusut Nunat Avannarliit Siunnersuisooqatigiivini immikkut tamarmik ilaasortaasariaqartut ilaasortatulli allatut aalajangeeqataasinnaassuseqartitaallutik.

Annika Olsenimik apersuisuuvoq Tusagassiivimmeersoq Else Olsvig.