Tammajuitsussanik piniartitsineq aallarteruttorpoq

Moskusokse

Ukiuunerani tammajuitsussanik umimmanniartitsineq tuttunniartitsinerlu sinerissami piniartitsiviusut ilaanni februaarimili aallartittoq apriilip aqqarnanut killeqarpoq. Tammajuitsussanik piniartitsisarneq inussutissarsiutitut ineriartornissamut periarfissaqarluartoq piniarnertut allatulli malerugassaqarpoq. Tammajuitsussarsiniartitsisarneq pillugu Tusagassiivimmiit Else Olsvigip oqaloqatigaa Piniarnermut Naalakkersuisoqarfimmi allaffimmiu tammajuitsussarsiniartitsisarnermut tunngasunik immikkut suliaqartoq Øystein Slettemark.

- Tammajuitsussanik piniarfissatut nuannarineqarnerpaapput Kangerlussuaq aamma Ivittuut. Kangerlussuarmi massakkut tammajuitsussarsiniartunut piniartitsineq aallartereersoq apriilip aqqarnata  tungaanut ingerlassaaq. Kangerlussuaq tammajuitsussarsiniartitsisarnermi akunnaatsumik inissisimavoq takornarianit tikinneqartuaannarami, Øystein Slettemark oqarpoq.

Ukiup ingerlanerani tuttunik umimmannillu piniarlutik tammajuitsussarsinianut piniartitsisarfiit assigiinngillat?

Øystein Slettemark:- Taamaappoq, piniakkalli piaqqiorfiisa nalaanni kiisalu nalinginnaasumik nunatsinni tuttunniartitsinerit umimmanniartitsinerillu nalaanni soorunami tammajuitsussanik piniartitsinaversaartarpugut. Piffissat tammajuitsussarsiniartitsisarfiit ukiup sinneranut siammarluaqqasarput tammajuitsussarsiniat allanit ajoqusersorneqarpallaaratik piniarnissartik pingaartittarmassuk.

Nunatsinni tammajuitsussarsiniartitsilluni piniartitsisarneq inussutissarsiutitut qanoq ingerlava? Soqutigineqarluarpa?

Øystein Slettemark:- Nuannarineqarluarpoq, pingaartumik umimmannik tammajuitsussarsiniarnissaq assut nuannerineqarpoq. Umimmaat 270-it missaanniittut tammajuitsussatut ukiumut pisarineqartarput. Umimmanniartitsisarnermik aallussaqavissut tallimat qulillu akornanni amerlassuseqarput. Umimmarniartitsisisarneq piniartitsinernik aaqqissuussisartunut nunatsinnullu aningaasanik isertitsilluaataasarpoq.

Inuussutissarsiutitut siunissaqarluartutut oqaatigineqarsinnaanerluni?

Øystein Slettemark:- Ilaana, tammajuitsussanik pisaqariartorlutik tikittartut amerikameersut, europameersut ruslandimeersullu nunarsuaq tamakkerlugu uumasunik alutornartutut isigisanik tammajuitsussaminnik piniarlutik angalasarput. Umimmak piniagassanut immikkut ittunut alutornartunullu ilaammat piumaneqarluartuuvoq. Tuttu nalinginnaanerusutut isigineqarpoq, tuttunilli aamma tammajuitsussarserusuttut amerleriartorusaarput.

Nunatsinni tammajuitsussanik piniartitsisartuusinnaasut kikkuusinnaappat?

Øystein Slettemark:- Tammajuitsussarsiniartitsisartuussaguit Aalisarnermut Piniarnermullu Naalakkersuisoqarfiup tammajuitsussarsiniarluni piniartitsisartutut akuersissutaanik peqartariaqarputit akuersissummillu pissaguit tammajuitsussarsiniartitsisartutut pisinnaasaqarluarnissat piumasaqaataavoq. Tammajuitsussatut pisat tammajuitsussarsiatut suliarinissaat ilisimasariaqarpat. Tammajuitsussaminnik piniarianik angallassinissaq pisinnaasaqarfigilluartariaqarpat tammajuitsussarniartitsinermillu inuussutissarsiutivit avammut nittarsaannissaa aamma pikkoriffigisariaqarpat. Taamaammat ilaannikkooriarluta tammajuitsussarsiniaartitsisarnermik aaqqissuussisarusuttunut pikkorissartitsisarpugut. Kingullermik Ilulissani siorna maajimi pikkorissartitsigatta qulit 15-llu akornaniittut peqataapput. Siunissami pikkorissartitsisarnissagut ingerlaannassapput.

Kikkut pikkorissarnernut taakkununga peqataanissanut piukkunnarneruppat?

Øystein Slettemark:- Assigiinngillat, piniarnermik inuussutissarsiuteqartuusinnaapput aammali sunngiffimmi piniartartuusinnaallutik. Tassa piniarnermut pisinnaasaqarluareertariaqarpoq. Piniartut qanoq piniarnissaq piniartitsinissarlu nalunngereertarpaat kisianni soorlu piniartitsisartuunermik avammut nittarsaannissaannut kiisalu piniartitsisartunik allanik suleqateqarsinnaanermut tunngasunik pikkorissarnissaq pisariaqartittarlugu.

Ukioq manna tammajuitsussarniarnermut qassinik pisassiisoqarpa?

Øystein Slettemark:- Ukioq manna umimmaat tammajuitsussarsiissutaasut 700-pput, tuttut tammajuitsussatut pisissaassutaasut ikinnerullutik. Pisassiissutaasut tamakkerneqarmeq ajormata tammajuitsussarsiniartitsisarneq suli annerusumik aallunneqarsinnaagaluarpoq. Tassami umimmappassuaqarpoq, tammajuitsussarsiniartartullu umimmannik angutivissanik utoqqarnik uagut pisarissallugit nakerinngisatsinnik pisaqarumanerusarput. Kangerlussuup utoqqarnik angutivissanik umimmappassuaqarpoq taakkuuppullu piniarneqarnerusinnaagaluartut.

Kangerlussuup eqqaa allanut aamma umimmaqarluaraluartunut naleqqiulluni sooruna soqutigineqarnerusoq?

Øystein Slettemark:- Kangerlussuaq timmisartunut sineriammeersunut kiisalu avataaneersunut qitiusumik mittarfiugami umimmaqarluaramilu. Tammajuitsussarsiniartitsisarneq Kangerlussuarmi aamma aallarteqqaarneqarnikuuvoq. Tamatuma saniatigut kujasinnerumi Ivittuut aamma tammajuitsussarsiniartitsiviusarput, kisianni orninniarnerat ajornakusoornerummat tassani piniartitsisarneq annikinneruvoq. Ivittuunni piniartitsisartut pikkorissuupput, tassa piniartitsininermik sumiluunniit aalllussaqarniarluni avammut imminut nittarsaalluarsinnaagaanni taava taama ingerlatsinissaq ajornanngikkaluarpoq. Sinerissap ilaani allani tammajuitsussarsiniartitsisarfissaqqissoqarpoq, soorlu Qaanaami Illoqqortoormiunilu. Taakkunani tammajuitsussanik pisassaqarpoq sungiusissimasunillu misilittagalinnik piniartitsisartoqarluni. Kisianni ilumoorpoq kisimiikkaanni aaqqissuussiniarneq imminullu avammut nittarsaanniarneq ajornakusoornerusinnaavoq.

Nunatsinni tammajuitsussarsiniartitsisarneq immikkut periuseqarluta malittarisassaqarlutalu ingerlapparput, siunissami allannguuteqassanerluni?

Øystein Slettemark:- Ukiuni tulliuttuni pingasuni tammajuitsussatut pisassiissutissat piffissallu piniarfiusut allannguutissaat pillugu tusarniaanerput naammasseqqammerpoq. Taamaliorpugut tammajuitsussarsiniartitsisartut siunissami susoqarnissaanut qanorlu allanngortoqarnissaanut piareersimaniassammata. Tammajuitsussaminnik pisaqarumasut ukioq sioqqulluguli inniminneereertarput, uagullu pisassiisarnigut immaqa kingusinaarpallaartumik avammut tusarliunneqartarlutik. Massakkut siumugaaq isigaluta iliuuseqarpugut. Tassa ukiut pingasut tallimallu siunissamut piareersarnissaat isigalugu pisassat piniarfissallu pillugit aalajangersaanissaq sioqqullugu tusarniaavugut. Tamatuma saniatigut tammajuitsussarsiniartitsisarneq pillugu nalunaarut 2002-meersoq ullutsinnut naleqqussarlugu nutarterneqartussaavoq.

Sutigut naleqqussarneqassava?

Øystein Slettemark:- Tusarniaassutigineqartoq suli politikkikkut aalajangersaaffigineqanngikkaluartoq taamaattoq takusinnaavarput tammajuitsussarsiniartitsisartut amerlanerulernissaat anguniarlugu nalunaarut sutigut allannguiffigigaanni pitsaanerussasoq. Aamma inatsisinik unioqqutisisunut kinguneqartitsisarnerup allannguallannissaannut periarfissaqarpugut. Tassa piniartitsisartutut maligassiuinerusumik pissuseqarnissaq – aammami piniartitsisartut nunatta avataaniit kusanartumik isigineqaataatut isigineqartarmata – piniartitsisarnermi pissuserissaarnissaq anguniarlugu sukaterisoqassaaq.

Tammajuitsussanik piniartitsisarneq nunatta avataaniit isigineqarneranut iluaqutaasoq nunatsinni najugaqartunut qanoq isumaqarpa?

Øystein Slettemark:- Inuussutissarsiutaavoq nutaaq inuussutissarsiornikkut nutaanik periarfissiissoq. Ilaatigut avataaneersut pisassatsinnik piaassisutut isiginiarneqartaraluarput kisiannilu soorlu umimmaat angutivissat utoqqalisut, nunatsinni neqissaqarniarnikkut soqutaavallaarunaarsimasut tammajuitsussarsinianit soqutigineqarnerummata maani najugallit, piniartitsisartut tammajuitsussarsiniallu tamarmik annaasaqaatiginagu pissarsiffigisarpaat. Piniartitsisartut suleqataat, nunatsinni unnuisarfiutillit allallu tammajuitsussarsinianut attuumassuteqarsinnaasut tamarmik isertitaqaatigisarpaat. Piniarnertitsisarneq suliaavoq oqimaatsoq, sivisuumik piareersartariaqarpoq, inuit arlallit piniartitsinermi suleqatigiittariaqarput tammajuitsussarsiniaq aningaasarpassuarnik akiliilluni tikissimasoq pitsaanerpaamik kiffartuunneqassappat. Taamaalilluni umimmak utoqqalisoq maanilu neqissaqarniarnikkut atorfissaqanngitsoq toquinnarnermit pisarineqaannarnermiillu quleriaammik nalitunerulertarpoq.