Angerlarsimaffeqanngitsut pillugit nalunaarusiaq

Nalunaarusiap saqqummiunneqarneranut atatillugu Naalakkersuisunut ilaasortaq Martha Lund Olsen tusagassiortunik katersortitsinissamut qaaqqusivoq pingasunngornermi 12. juni 2013, nal. 10.30 – 12.00 Tusagassiortunik Katersortitsisarfimmi Namminersorlutik Oqartussat Qitiusumik Allaffeqarfianiittumi.

Kalaallit Nunaanni angerlarsimaffeqanngitsuuneq aamma allamut inissitaaneq erloqinartuuvoq.

Nammineq aalajangerlugu najorsinnaasaminnik, kisimiiffigisinnaasaminnik allanillu naakkineqartariaqaratik namminerisaminnik ineqarnissartik assorsuaq kissaatigaat. Piffissamili qanittumi initaarnissaat ilimanaateqanngilaq.

Tamanna Kalaallit Nunaanni angerlarsimaffeqanngitsut pillugit nalunaarusiami, Statens Byggeforskningsinstitutip Aalborg Universitetimiittup Namminersorlutik Oqartussat isumaqatigalugit Københavnimi 12. juni 2013-imi saqqummersitassaani takuneqarsinnaavoq.

”Kalaallit Nunaanni angerlarsimaffeqarani inuuneq nalunaarusiami allaaserineqarpoq. Angerlarsimaffeqanngitsuuneq taassumalu kingunerluutai millisarniarlugit Kalaallit Nunaanni iliuuseqarnissami eqqumaffigisassat pingaarutillit arlaqartut tassani tikkuarneqarput”, taama oqarpoq sivisuumik ilisimatusarsimasoq Knud Erik Hansen, ilisimatusarnermi pisortaq Hans Thor Andersen peqatigalugu nalunaarusiamik suliaqarsimasoq.

”Angerlarsimaffeqanngitsuuneq pillugu maannakkut tamakkiisumik isiginnissinnaaleratta qujanaqaaq. Tamanna amigaatigisimavarput. Nalunaarusiap takutippaa isumaginninnermut ineqarnermullu tunngasunut suliniutitta ataqatigiissarneqarnissaat qanoq pingaaruteqartigisoq. Angerlarsimaffeqanngitsut inuunermut ajunnginnerusumut uteqqinnissaannut pitsaanerusunik iliuuseqarnissatsinnut nalunaarusiap tikkuussinnaavaatigut. Angerlarsimaffeqanngitsuuneq pillugu suliniarnermi sammiviit assigiinngitsut suliffigissallugit pingaaruteqarpoq. Angerlarsimaffeqanngitsuuneq taamaallaat angerlarsimaffissaqannginnermik pissuteqanngilaq, aamma inuttut ajornartorsiorneq, suliffissaaleqineq il.il. pissutaapput.” taama oqarpoq Ilaqutariinnermut Naalakkersuisoq Martha Lund Olsen.

Angerlarsimaffeqanngeriaatsit pingasut Kalaallit Nunaanni angerlarsimaffeqanngeriaatsit pingasut nalunaarusiami allaaserineqarput:

Angerlarsimaffeqanngitsut, aalajangersimasumik unnuiffissaqartanngitsut.
Allamut inissitat, inissiaatileqatigiiffinni INI-mi imaluunniit Iserit-imi inigisaminnit anisitaasimallutik inissiami inisseeqqittarfimmi ineeqqamut inissinneqarsimasut. Iserfissaqaraluarput, taannali inigiinnarsinnaanngilaat.
Inissaqanngitsut tassaapput inunni allani, amerlanertigut ilaquttaminni ikinngutiminniluunniit najugaqarnermikkut iserfissaqartut. Taakkuli qanoq sivisutigisumik tassaniissinnaanerat nalunarpoq.
Angerlarsimaffeqanngitsuuneq pineqartunut pingasunut taakkununnga artornartuuvoq. Nammineq piumasaminnik inuunissaat inoqatimillu akornanni nalinginnaasumik inuunissaat ajornarluinnangajappoq.

Angerlarsimaffeqanngitsuunermut pissutaasut
Inuk angerlarsimaffeqarunnaaraangat tamanna assigiinngitsunik, inuup nammineerluni sunniuteqarfigerpiarsinnaanngisaanik pissuteqarajuppoq. Inuit inoqutigiilluunniit amerlasuut ukiorpassuarni namminneq inigisaminni nalinginnaasumik inuuneqartarsimagaluarput, pisulli assigiinngitsut, soorlu suliffissaarunnerup, avinnerup, ilaqutariinni toqusoqarnerata imaluunniit napparsimanerup kingunerisaannik angerlarsimaffeerussimallutik. Aamma imigassamik aalakoornartumik aanngajaarniutinillu atornerluineq angerlarsimaffeqanngitsunngornermut pissutaasimavoq, imigassamilli aalakoornartumik atornerluineq pissutsinik allanik patsiseqarsimavoq, ajornartorsiutinillu matooriniarnerusimalluni.

Angerlarsimaffeqanngitsutut inuuneq
Angerlarsimaffeqanngitsut unnuit tamarluinnaasa unnuiffissarsiortariaqartarput. Amerlanertigut ikinngutini, ilisarisimasani majuartarfeqarfinniluunniit unnuisariaqartarput. Ikinngutit ilisarisimasallu unnuiffiusinnaasut amerlanersaasa piumasarigajuppaat angerlarsimaffeqanngitsut imminerminni unnuissagunik immiaaqqanik, imigassanik kimittuunik imaluunniit ikiaroornartunik nassarnissaat. Taamaaliornissaminnut akissaqaqqajanngillat. Tamatuma saniatigut aamma imertunut akuunnginnissaq ajornakusoortarpoq.
Nuummi angerlarsimaffeqanngitsut unnuaanerani isersimaartarfimmi Cáfe Kialaarfimmi unnuisinnaapput.
Inuit ilaqutariilluunniit inigisaminnut akiliutissaminnik akiliisimannginnertik pissutigalugu anisitaasimasut, inissiaatileqatigiiffiup inissiaataani inisseeqqittarfimmi ineeqqamut inissinneqartarput, amerlanertigut inissiani pitsaannginnerpaani. Inissinneqarfitsik inigiinnarsinnaanngilaat, qaammatit pingasukkaarlugit nutaamut inissiisoqartarmat. Taamatut nuttartitaajuarneq ajornartorsiortitsisarpoq, inissiallu ”angerlarsimaffittut” isigilissallugit piffissaq sivikippallaartarpoq. Tamatuma saniatigut ilaasa ineeraq allat ineqatigalugit inigisariaqartarpaat, aammalu inoqutigiit meerartallit ineeqqami ataasiinnarmi ilaqutariittut inuunissamut periarfissaqartarput. Inuit inissiami ineqartut 10-15-iusinnaasarput. Tamanna ilaqutariit suliffeqarlutik atuarlutillu nalinginnaasumik inuuniaraluartut, inunnik allanik aalakoornartumik atuiuartunik ernguttuartunillu najugaqateqartut ajornartorsiulernerannik kinguneqartarpoq.

Kalaallit Nunaanni inoqutigiit anisitaasartut Danmarkimi anisitaasartunut sanilIiullugit marloriaammiit sisamariaammut amerlassuseqartarput.

Angerlarsimaffeqanngitsuuneq initaarsinnaanerup ajornakusoortuunera pissutigalugu erloqinarnerulersarpoq. Inissiat akikitsut ikippallaarput, taamaattumillu namminerisamik initaarnissaq amerlasuunut qularnarluinnartarlunilu neriunaateqanngilluinnartarpoq, tamannalu ajornartorsiornermit aniguisinnaannginnermik kinguneqartarpoq. Tamanna pingaartumik Nuummi ajornartorsiutaavoq.
Inissaqanngitsorpassuit kommunertik amerlasuutigut ikiuisinnaasanngimmat isumalluutigisinnaasimanngilaat. Innuttaasummi inissaqanngitsut kommunini immikkut suliniuteqarfigineqanngimmata.

Angerlarsimaffeqanngitsut allanullu inissitat ilaat ilaquttaminni ikinngutiminniluunniit illusisimatinneqarsinnaasimassagaluarput, taakku illusisimatitsinerat inigisamut tapiissutisiamikkut ikilisaaffigineqarnerannik kinguneqassanngikkaluarpat.

Amerlassusiat erseqqissumik oqaatigiuminaatsoq
Qassit angerlarsimaffeqanngitsuunersut kisitsisitigut erseqqissumik oqaatigiuminaappoq. Nalunaarusiamili eqqoriarneqarpoq ineqanngitsut angerlarsimaffeqanngitsullu amerlassusiat imaassimassasoq: 2010-mili nalunaarsorneqarsimavoq Kalaallit Nunaanni tamarmi inuit aalajangersimasumik najugaqanngitsut 600-t missinginik amerlassuseqartut. Taakku saniatigut inuit 250-it missingi 2012-imi allamut inissinneqarput. Aamma aalajangersimasumik najugaqartutut nalunaarsorsimagaluarlutik ineqanngitsoqarnera qularnaateqanngilaq. Tamakku kisitsisinut qulaani taaneqartunut ilanngunneqassapput.
Inuit angerlarsimaffeqanngitsuusarnerat allanngorartorujussuusoq aammalu qanoq sivisutigisumik angerlarsimaffeqanngitsuusarnerat assigiinngitsorujussuusoq qularnanngilaq. Ilaat sivikitsuinnarmik angerlarsimaffeqanngitsuusarput angerlarsimaffeqanngitsutullu inuuleqqittaratik. Allat piffissat ilaanni angerlarsimaffeqanngitsuusarput, sulilu aamma allat sivisuumik angerlarsimaffeqanngitsuusarlutik.
Nalunaarusiaq Kalaallit Nunaanni angerlarsimaffeqanngitsut sbi.dk/hjemløs-imi takuneqarsinnaavoq. Kalaallisut danskisullu allassimanera tassaniippoq.

 
Paasissutissat erseqqinnerusut Immikkoortortaqarfimmi aqutsisumut Susie Marthin Kjeldsenimi pineqarsinnaapput oqarasuaat 346644 email smar@nanoq.gl