Tunuliaquttat

Nunat avannarliit suleqatigiinnerat pillugu pisimasut pillugit takussutissiaq

Nunani avannarlerni suleqatigiinnerup maleruagassatigut tunngavigaa Helsingfors-imi isumaqatigiissut 23. marts 1962-meersoq. Isumaqatigiissut suleqatigiinnissamut isumaqatigiissutaavoq nunani avannarlerni tallimaasut akornanni: Island, Danmark, Norge, Sverige aammalu Finland. Nunat namminersornerullutik oqartussaaffiusut Savalimmiut Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivini ilaasortanngorpoq 1970-mi, 1984-milu Kalaallit Nunaat ilaasortanngorluni. Kalaallit Nunaat Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivini marlunnik taaseqataasinnaasunik ilaasortaatitaqarpoq. Isumatigiissut taannatuaavoq nunat assigiinngitsut akornanni isumaqatigiissutini Kalaallit Nunaat namminerisaminik taaneqarsimasoq, aammalu Kalaallit Nunaanik periarfissiisoq – aammalu pisinnaatitsisoq - nammineq atini atorlugu sassarsinnaanngortillugu.

Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivi tassaapput inatsisartunut ilaasortat suleqatigiiffiat, taassumalu innersuussutini Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivinut ingerlateqqittarpai aamma/imaluunniit nunanut taakkununnga tallimanut, Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa nalinginnaasumik katersuutereernerisa kingornatigut. Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa 2007-mi katersuunneranni Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa Ålandimi aalajangersagaq tusaatissatut tiguaat. Tamanna isumaqarpoq Naalakkersuisut siunissami aamma Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa innersuussutaannik/nalunaarutaannik nassitsiffiusalissasut.

Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivisa innersuussutit ingerlateqqittarpai, innersuussutinullu akissutit ataqatigiissartarlugit aammalu Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivinut akissutissat isumagisarlugit suleqatigiinnermi angusat pillugit kiisalu ministerit siunnersuisoqatigiivisa assigiinngitsut isumagisassaannik malittarinnittarluni. Innersuussutit nunat naalakkersuisuinut toqqaannarlugit ingerlatitat Naalakkersuisunit toqqaannarlugit akineqartarput.

1971-mi Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivi Helsingfors-imi isumaqatigiissutip nutarterneqarnerata kingorna pilersinneqarput. Taamaasimmat Ministerit Siunnersuisoqatigiivi isumaqatigiissuteqarnikkut aalajangersaavigineqarput nunani avannarlerni naalakkersuisut akornanni ataatsimoorussamik suleqatigiiffiusussatut. Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivisa pilersinneqarnerannut tunuliaqutaavoq nunani avannarlerni naalakkersuisut naalakkersuisunullu ilaasortat akornanni suleqatigiinnerup nukittorsarneqarnissaanik kissaateqarneq. Ministerit Siunnersuisoqatigiivi inuiaat akornanni paaseqatigiinnermik toqqammaveqartoq, isummanik naapititsinermik (isumaqatigiinnermik) toqqammaveqarluni suleriaaseqarpoq. Suleqatigiinneq naalagaaffiit akisussaanerannit qaffasinnerunngilaq. Nunat namminersornerullutik oqartussaassuseqartut siunnersuutinik isummaminninnillu saqqummiussisinnaallutik pisinnaatitaapput, kisiannili taaseqataasinnaanatik. Nunat namminersornerullutik oqartussaassuseqartut allanit qulangersimaneqaratik peqataasinnaanerat aalajangersarneqarpoq Ålandimi 2007-mi aalajangersagaq malillugu. Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivi isummanik naapititsinermik toqqammaveqarluni sulisarmat, taasisarneq atorneqarneq ajorpoq.

Ministerit Siunnersuisoqatigiivi assigiinngitsunik katitigaapput, apeqqutaatillugu suut suleqatigiissutigineqarnersut. Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivi tassaanngillat siunnersuisoqatigiit ataatsit, kisianni ministerit siunnersuisoqatigiivi amerlasuut, aammattaaq suliamut tunngatillugu ministerit siunnersuisoqatigiivinik taaneqartartut. Ministerit siunnersuisoqatigiivi tamarmik immikkut ataatsimik arlalinnilluunniik atorfilinnik inuttaqartitanik ataatsimiititaliaqarput. Taakku suliassaraat suliaqarfimmi iluanni suleqatigiinnermut apeqqutit sammisassallugit.

Nunat nikittaallutik ukiumi ataatsimi siulittaasuutitaqartarput. Nuna siulittaasuugallartinneqartoq siunertarisanik allattuisarpoq, tassani suliassat suut salliutinneqassanersut allaqqasarput ukiumi ingerlasussami. Ministerit siunnersuisoqatigiivi atorfilittallu ataatsimiititaliaat allaffissornikkut Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivisa Allatseqarfiannit ikiorneqartarput, allatseqarfillu Københavnimi inissisimavoq.

Ministeriunerit Nunani Avannarlerni Ministerit Siunersuisoqatigiivini avannaamioqatigiit suleqatigiinnerat tamakkiisumik akisussaaffigaat, suleqatigiinnermut ministerilli akisussaaffigalugu Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivini suleqatigiinnerup ataqatigiissarnissaa. Naalagaaffiit ataasiakkaat aammalu nunat namminersorlutik naalakkersuisuutitaqartut tamarmik immikkut suleqatigiinnermut ministerimik ataatsimik toqqaasarput.

Nunat namminersorlutik naalakkersuisuutitaqartut; Ålands Landskabsregering, Færøernes Landsstyre aamma Naalakkersuisut nammineq toqqakkaminnik ministerit siunnersuisoqatigiivini atorfilittallu suleqatigiissitaliaanni sinniisuutitaqarsinnaapput peqataaffigerusutaminni. Kalaallit Nunaata ministerit siunnersuisoqatigiivini (MR) atorfilittallu ataatsimiititaliaanni (EK-xx) ataasiakkaani peqataanera naalakkersuisoqarfiit ataasiakkaat isumagisarpaat.

Nunanut Allanut Pisortaqarfiup Namminersorlutik Oqartussat nunani avannarlerni suleqatigiinnermi tamakkiisumik peqataanerat ataqatigiissartarpaa. Nunanut Allanut Pisortaqarfiup pingaarnertut suliassaraa Naalakkersuisut nunani avannarlerni suleqatigiinnermi ilaasortaatitaat sullitissallugu. Taamaattumik Nunanut Allanut Pisortaqarfiup Kalaallit Nunaata Suleqatigiinnermut Ministerit ataanni atorfilittat ataatsimiititalianni – Nunani Avannarlerni Suleqatigiinnermut atatsimiititaliaq (NSK) - sinniisuutitaanissaq nakkutigisaraa. Nunanut Allanut Pisortaqarfiup Naalakkersuisut Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa katersuunneranni peqataanerat ataqatigiissartarpaa aammalu Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa suleqatigiinnerannut allanut atatillugu.

Nunanut Allanut Pisortaqarfiuttaaq Naalakkersuisut nunat killiit avannarliit suleqatigiinneranni peqataanera ataqatigiissartarpaa.

Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivisa ukiut tamaasa  nunat killiit avannarliit nunat avannarliit suleqatigiiffiini assigiinngitsuni ataatsimiittarnerni peqataasarnissaannut aningaasaliiffigisarpaat. Nunanut Allanut Pisortaqarfiup naalakkersuisoqarfinnut angalanissamut tapiissutit agguarnissaat aningaasallu atorneqarnissaannut najoqqutassianut atuuttunut naapertuussaajuarnissaq suliassai.