Suliakkiissut

Kalaallit Nunaanni Saammaateqatigiinnermut Isumalioqatigiissitap suliassai

Aallaqqaasiut
Kalaallit Nunaat siusinnerusukkut nunasiaataasimavoq, 1953-imi tunngaviusumik inatsisip allanngortinnerani inissisimaffia allanngortinneqarluni Naalagaaffeqatigiinnermilu ilaatinneqalerluni. Kalaallit Nunaat taamanikkulli ineriartorpoq nunaalerluni namminersortoq. Inuiaqatigiit kalaallit ineriartornerat eqqarsartariaatsinik, nunasiatut oqaluttuarisaarnermit toqqaannartumik malitsigisaanik annertuunik sunnerneqarpoq. Tamanna innuttaasunut inuiaqatigiillu ineriartornerannut sunniuteqarpoq.

Pitsaasumik ineriartornissamut tunniusseqataanissamut inuiaqatigiit kalaallit ataatsimoorlutik akisussaaffeqarput. Inuiaqatigiinni assigiinngisitaartunik innuttalimmi innuttaasut ukiut ingerlanerini pisunit, oqaluttuarisaanermi iliuuserisanit aalajangiinernillu eqqaamasaat isumaallu assigiinngitsut ataqqineqassapput. Pissutsit tamakku oqallisigissallugit ullutsinnilu inuiaqatigiinni pissutsinut pingaaruteqartuuneri kiisalu innuttaasut inuunerminni atugarisaannut pingaaruteqarnerisa paasinartunngortinnissaat pingaartuuvoq - inuup immikkut nammineq aamma inuiaqatigiit kalaallit imminnut ataqqinninnerinut iluaqutaasumik.
Saammaateqatigiinnerup ingerlanneratigut inuiaqatigiinni pissutsit pillugit ilisimasanik tunniusseqataassaaq innuttaasullu akunnerminni paaseqatigiinnerat annerulerluni. Nammineq aallaavigisamik ilisimasaqarnerulerneq inuiaqatigiinnut ilassiortunut ataqqinnittunullu toqqissisimasumillu ineriartornermut periarfissaqarluarnerulersitsissaaq.
Naalakkersuisooqatigiinnissamut tunngaviusoq aallaavigalugu innuttaasuni saammaateqatigiinneq pissasoq Naalakkersuisut kissaatigimmassuk, Isumalioqatigiissitaq tamassuminnga suliaqartussaq pilersinneqassaaq. Isumalioqatigiissitaq allattoqarfimmit ikorfartorneqassaaq.

Suliakkiissut
Naalakkersuisooqatigiinnissamik isumaqatigiissummi ima allassimasoqarpoq: Nunatta nunasiaataasimanera qaangerniarlugu saammaassinissaq isumakkeerinninnissarlu pisariaqarpoq. Tamannalu pillugu iliuusissanik pilersaarusiortoqassaaq.
Inuiaqatigiinni kulturikkut inuiaqatigiittutullu unammilligassat, nunasiaanermit kingornutat malitsigisaannik akerleriissutaalersartut suuneri paasiniarlugit suliassat ataatsimiititaliarsuup aallartissavai.
Imminnut ataqatigiissut suuneri paasiniarlugit Isumalioqatigiissitaq ilisimasanik katersuissaaq isiginneriaatsillu pingaarnerit marluk aallaavigalugit tunaartaqartumik suliaqassalluni:
a) Nunatsinni inooqatigiinnermi ajornartorsiutaasut

b) Nunatsinni kiisalu Nunatta Danmarkillu akornanni oqaluttuarisaarnermi ineriartorneq aammalu kulturikkut sunniuteqaqatigiinnerit.

Ataatsimiititaliarsuup sulinermini anguniagassaa tassaavoq Nunatsinni inooqatigiinnerup oqaluttuarisaanermi ineriartornera pillugu oqaloqatigiinneq paasisimasaqarnerlu pilersissallugit, nammineq iliuuserisat malitsigisai inuiaqatigiittut ilinniarfigalugit tamannalu aqqutigalugu siunissamut pitsaanerusumik aqqutissiuinissaq.

Sulissutigisassat
Suliniutit assigiinngitsut aallartinnerisigut inuiaqatigiinni assigiinngitsuunerit pillugit paasinninnissaq sulissutigineqassaaq.
Suliniutit assigiinngitsut, taakkunani anguniakkat aammalu immikkoortuni anguniakkat ataatsimiititaliarsuup erseqqissassavai aaqqissuullugillu. Suliniutinut atatillugu suleqatigiiaat pilersinneqarsinnaapput, ataatsimiititaliarsuup suliaanut tapertaasussat kiisalu saammaateqatigiinnerulernissamut iliuusissat pilersaarusiorlugit.

Isumalioqatigiissitaq allattoqarfimmit tapersersorteqarluni pingaarnertut iliuusissanik pilersaarusiussaaq kiisalu sammisassat ilisimasanillu katersuineq pilersaarusiorlugit. Aaqqissuussinerit tamanut ammasut peqataarusulersitsisussallu pilersaarusiornerini ilanngunneqassapput.
Nittartagaq taamatut siunertaqarluni pilersitaq aqqutigalugu ataatsimiititaliarsuup suliani ingerlaavartumik tamanut saqqummiuttassavai. Ilisimasat, angusat innersuussutillu naapertuunnerpaamik tamanut saqqummiunneqarnissaat ataatsimiititaliarsuup aamma aalajangissavaa.
Saammaateqatigiinnissamut Isumalioqatigiissitaq ukiut tamaasa killiffini pillugu nalunaarusiamik tunniussisassaaq aallaavittullu 2017-imi, sulinini sivitsorneqarsinnaatillugu, suliani tamaat inassuteqaatinilu tamaasa isumaliutissiissummi saqqummiutissallugit. Suliat sivitsortinnissaat ataatsimiititaliarsuup kissaatigissappagu, ataatsimiititaliarsuup kissaatigisani tunngavilersorlugu Naalakkersuisunut saqqummiussinnaavaa, tamatuma kingorna kissaatigisamut qinnutigisaq naliliiffigineqassaaq.

Katitigaaneq
Saammaateqatigiinnermut Isumalioqatigiissitaq 4 - 6-inik ilaasortaqassaaq Naalakkersuisunit toqqarneqartut. Ilaasortaasut sulianut ilanngussinnaasaminnik ilinniarsimasatigut inuttullu naleqquttunik piginnaaneqassapput. Sulinermi atugassarititaasut isumaqatigiissutitigut itinerusumik aalajangerneqassapput.

Ilaasortat amerlanerussuteqartut allaffissorneq, aningaasaqarneq angalasarnerillu eqqarsaatigalugit kiisalu angalasarnissat eqqarsaatigalugit Nunatsinni najugaqartuussapput.
Inuit isumalluutaasinnaasut suleqatigiissitanut imaluunniit sammisassanut aallartinneqartunut naleqquttunut tunniussaqartissinnaallugit ataatsimiititaliarsuup akulerutsissinnaavai. Inuit isumalluutaasinnaasut suliatik attuumassuteqartut tunngavigalugit pisinnaasaat sammisassanut assigiinngitsunut aallartinneqartunut naleqquttut malillugit toqqarneqassapput.
Inuit isumalluutaasinnaasut nunanit tamaneersut 2 - 3 suleqatigiissitanut ilanngunneqarsinnaasut Isumalioqatigiissitaq isumasioqatigalugu Naalakkersuisut toqqarsinnaavaat. Tamatuma saniatigut Naalakkersuisut ataqqinaatitut ilaasortanik isumalioqatigiissitamut toqqaasinnaapput.
Partiit Inatsisartuutitaqartut politikkikkut toqqakkanik malinnaasussanik pilersitsinissaminnut periarfissaqarput. Partiit tamarmik immikkut sinniisumik naleqquttumik ilinniarsimasumik, ataatsimik toqqaasinnaapput. Malinnaasut suliniutaasinnaasunik, qulequtaasinnaasunik sammisassaasinnaasunillu oqaaseqarsinnaapput, innersuussuteqarlutik siunnersuuteqarlutilluunniit. Malinnaasut ilanngussaat Isumalioqatigiissitap naliliiffigissavai suliaminilu tulleriissaarinerit nammineerluinnarluni aalajangissallugit.