Inatsisartut tamarmiullutik isumaqatigiissutaat

Namminersorneq pillugu Isumalioqatigiissitat isumaliutissiissutaat pillugu Inatsisartut aalajangiiffigisassaattut siunnersuut pillugu Inatsisartut Namminersorneq pillugu ataatsimiititaliarigallagaata isumaliutissiissutaa(Siunnersuutip aappassaaneerneqarnerani saqqummiunneqartoq)

Inatsisartut Namminersorneq pillugu ataatsimiititaliarigallagaat suliarinninnermini ukuninnga inuttaqarpoq:

Inatsisartut siulittaasuat Jonathan Motzfeldt (S), siulittaasoq, Inatsisartuni ilaasortaq Ane Hansen (IA), siulittaasup tullia, Inatsisartuni ilaasortaq Ruth Heilmann (S), Inatsisartuni ilaasortaq Jensine Berthelsen (A), Inatsisartuni ilaasortaq Per Berthelsen (D).

Kattusseqatigiit sinniisorisaat Inatsisartuni ilaasortaq Mads Peter Grønvold ataatsimiititaliami taaseqataasinnaanani ilaasortaavoq.

Namminersorneq Pillugu Isumalioqatigiissitat ukiut nikinneranni 1999-2000-mi Naalakkersuisut pilersippaat, taannalu aallaqqaataanit Naalakkersuisut nalunaarutigisaattut suliakkiissutigineqartut Naalakkersuisut nikeraattut uppernarsaasarneri tunngavigalugit sulilluni. Naalagaaffeqatigiinneq tunngavigalugu Kalaallit Nunaata namminersornermik angusaqarnissaanik Naalakkersuisut suliaat tunngavigalugu Namminersorneq Pillugu Isumalioqatigiissitat Naalakkersuisunut isumaliutissiissuteqarpoq.

Namminersorneq Pillugu Isumalioqatigiissitat isumaliutissiissutaata suliarineqareernerani nassuiaasianik Inatsisartuni oqaluuserineqartussanik imaluuniit aalajangersimasunut tunngassutilinnik aalajangiiffigisassatut siunnersuutinik tunngaviusumilluunniit isigisarialittut sammisanik saqqummiussisussatut pisinnaatitaanertik Naalakkersuisut atussagaat Inatsisartut naatsorsuutigisinnaassavaat. Aalajangiiffigisassatut siunnersuutit tunngavilersugaasussaapput Inatsisartullu suliamut tunngatillugu oqaluuserinninnissaat eqqarsaatigalugu aalajangersimasunut tunngasunut taasissutissanik imaqassallutik.

Naalakkersuisut saqqummiussissutaat tunngavigalugu Inatsisartut aalajangigassaasa amerlavallaalernissaat killilerniarlugu aalajangiiffigisassatut siunnersuut ataatsimiititaliap misissorpaa. Siunnersuutip sukumiinerusumik misissuataarneqarnerata kinguneraa siunnersuummi sammisarpassuit pineqartut tulleriiaarlugit suliarineqarnissaannik ataatsimiititaliaq siunnersuuteqarmat.

Namminersorneq pillugu suliaq ingerlasoq pisariaqanngitsumik kinguarsarumanagu ataatsimiititaliaq siunnersuummik suliaqarnermini Inatsisartut aalajangiiffigipallagassaannik siunnersuutip immikkoortuinik aallussinerusimavoq.

Tamanit isumaqataaffigineqartumik aalajangiinerit suliamik siuarsaasussat kiisalu Kalaallit Nunaata namminersuleriartornerani aalajangigassat Inatsisartuni amerlanerussuteqarluartunit pinngitsoorani isumaqatigineqartariaqarnerat aammattaaq pingaartinneqarput.

Namminersulernissamik suliamut Naalakkersuisut pingaarnertut isumaasa taperserneqarnissaannik apeqqutip Naalakkersuisut saqqummiussissutaat tunngavigalugu isummerfigineqarnissaa pingaartutut isigineqarpoq.

Namminersorneq pillugu suliamut apeqqummi Naalakkersuisut pingaarnertut isummerneri tunngavigalugit Inatsisartut Naalakkersuisullu inatsisiliortutut pisarnermittut peqatigiillutik suliniutigissagat ataani oqaatigineqartut Inatsisartut aalajangissagaat ataatsimiititaliap inassutigaa:

Naalagaaffeqatigiinnermi Kalaallit Nunaata tamakkiisumik imminut aqulernissaa.
Imminut aquttumi naalakkersueriaatsip tunngavigissagaa sinniiseqarluni naqisimaneqanngitsumik naalakkersugaaneq, Inatsisartunut nalinginnaasumik, toqqaannartumik isertortumillu ukiut sisamat qaangiukkaangata qinersisoqartarluni, innuttaasut 18-inik ukioqalereersut tamarmik qinerseqataasinnaassallutik aammalu pissaanermik agguaassisarnermik tunngavik atuutissalluni, tassa inatsisiliorneq Inatsisartuni, aqutsineq Naalakkersuisuni eqqartuussisarnerlu eqqartuussivinni.
Kalaallit Nunaanni eqqartuussiveqarnerup ilaa tamaalluunniit Kalaallit Nunaannut siunissami nuunneqassasoq, taamaalilluni eqqartuussiveqarnermut aalajangersakkat erseqqinnerusut Inatsisartut inatsisaasigut aalajangersarneqartassallutik, Naalagaaffimmili Eqqartuussiviit qullersaat Kalaallit Nunaanni eqqartuussivitsigut suliassat pillugit qullersaalluni eqqartuussiviussalluni.
Inuiannut tamanut inatsisit naapertorlugit inuiaat kalaallit inuiattut danskit Naalakkersuisuisa akuersissutigissagaat.
Kalaallit Nunaanni eqqaanilu pinngortitami pisuussutinut tamanut inuiaat kalaallit piginnittuunerat danskit Naalakkersuisuisa akuerissagaat.
Nunanut allanut sillimaniarnermullu Kalaallit Nunaata anguniagassai nunami naminersortumi oqartussaasut nammineerlutik aalajangersarsinnaassagaat, kiisalu oqartussat taakku naalagaaffiup ataatsimoortumik nunanut allanut sillimaniarnermullu anguniagassai aalajangersarneqalersillugit naligiillutik peqataasarnissaat danskit Naalakkersuisuisa akuerissagaat.
Kalaallit Nunaata imminut aqunnissaa pillugu peqatigiinneq pillugu isumaqatigiilluni aalajangersagaliortoqarnissaanik danskit naalakkersuisui isumaqatigiissuteqarfigineqassasut, tassuunalu qulakkeerneqassasoq pissutsit nunatsinnut tunngassutillit pillugit naalagaaffeqatigiinnermi oqartussat aalajangigaasa akuersissutigineqavinnginnerini namminersorneq pillugu oqartussanut isumaqatigiinniutigineqartassasut kiisalu nunanut allanut tunngasunik pissutsini illua tungeriilluni ikioqatigiittoqartassasoq.
Kalaallit Nunaata namminiilernissaa pillugu peqatigiinneq pillugu isumaqatigiilluni aalajangersagaliornissap piareersarneqarneranut atatillugu inatsisartutigoortumik ataatsimoorussamik, amerlaqatigiinnik Inatsisartunit Folketingimillu inassutigineqartunik ilaasortalimmik, ataatsimiititaliarsualiornissaq Naalakkersuisut siunnersuutigaat. Ataatsimoorussamik ataatsimiititaliarsuup taassuma Kalaallit Nunaata imminut aquttup nunanut allanut sillimaniarnermullu oqartussaaffii, nammineq oqartussaaffigisani nunatta peqataanera, eqqartuussiveqarnermut tunngatillugu oqartussaaneq aaqqissuussaanerlu kiisalu Kalaallit Nunaanni eqqaanilu pinngortitap pisuussutaasa aalajangersaavigineqarnissaannut aqutsivigineqarnissaannullu oqartussaassuseqarneq qulaajaavigalugillu siunnersuuteqaatigissavai.

Ataatsimiititaliaq isumaqarpoq inatsisartoqarnikkut ataatsimoorussamik ataatsimiitaliarsualiassaq Kalaallit Nunaanni namminersortumi oqartussanit oqartussaaffiit danskit naalagaaffiannit nuunneqartussatut eqqarsaatigineqartuni apeqqutinik sunilluunniit imaqartumik suliaqartussatut pilersinneqartariaqartoq. Ataatsimiititaliarsuup susassaqarfiit Namminersornerullutik Oqartussanit oqartussaaffigineqareersut suliarisassanngilai.

Kalaallit Nunaannut namminersortumut ataatsimiititaliarsuarmik amerlaqatigiinnik ilaasortalimmik, Naalakkersuisunit toqqakkanik 7-inik danskillu naalakkersuisuinit toqqakkanik 7-inik ilaasortalimmik kiisalu, pissusissaatut Inatsisartunit inassutigineqartumik ataatsimoorluni toqqakkatut siulittaasulimmik, pilersitsinissap Inatsisartunit aalajangiunneqarnissaa ataatsimiititaliap inassutigaa. Inatsisartut Folketinngillu inassuteqaataat naapertorlugit ilaasortat toqqarneqassapput.

Inatsisartutigoortumik ataatsimoortumik ataatsimiititaliarsuup ilaasortassai kalaallit katersuunnermi matumani inassuteqaatigineqassasut aammalu Inatsisartut suliakkiissutissatut akuersissutigisaat tunngavigalugu ataatsimiititaliarsuup katersuunnermi matumani pilersinneqarnissaa ataatsimiititaliap ilanngullugu inassutigaa. Suliakkiissut naapertorlugu suliassat ingerlanneqarnissaannut ataatsimoortumik ataatsimiititaliarsuaq nammineerluni pilersaarusiussaaq. Suliassat piffissap ukiunik marlunnik sivisussusillip iluani illersorneqarsinnaasumik naammassineqarsinnaappata, tamanna anguniarneqartariaqarpoq.

Aalajangiiffigisassatut siunnersuutip aappassaaneerneqarnerani suliakkiissutissatut siunnersuummik Naalakkersuisut saqqummiussissasut naatsorsuutigineqarpoq. Namminersorneq pillugu suliamut qulaajaanermik suliaqarnissamik siunnersuutigineqartoq aalajangiisuusumik pingaaruteqartutut Naalakkersuisut isumaqarfigissagaluarpassuk, 1953-imi Inatsisit Tunngaviusut allanngortinneqarnerisa pisimanera pissutsillu tassunga tunngasut erseqqinnerusumik nassuiaatigineqarnissaat inatsisartutigoortumik ataatsimoortumik ataatsimiititaliarsuarmut suliakkiissummi ilaatinneqarnissaa ataatsimiititaliap tapersersinnaavaa. Inatsisartut tamatumunnga isumaqataanerminnik nalunaassasut inassutigineqarpoq.

Nunap namminersortunngornissaani uku ingerlaannarnissaannut tunngatillugu Inatsisartut kissaatigisaminnik saqqummiussinissaat ataatsimiititaliap inassutigaa:

Naalakkersuisut siulittaasuat Naalakkersuisunilu ilaasortat sinneri Inatsisartunit qinerneqartassasut.
Kalaallit oqaasii tassaassasut Kalaallit Nunaanni pisortatigoortumik inuiattullu oqaatsit.
Kalaallit Nunaat namminerisaminik erfalasoqartoq inuiattullu erinarsuuteqarluni.
Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni aningaasatigut aaqqeeqatigiissutiginnittarnerit naalakkersuisut danskillu naalakkersuisuisa akornanni isumaqatigiinniarnikkut pisassasut.
· Nunatsinni Danmarkimilu naalakkersuisut nunani allani pissutsinut nunatsinnut Danmarkimullu pingaarutilinnut isumaqatigiinniarnissamut pisussaaffigeqaqatigiittut.

Namminersorneq Pillugu Isumalioqatigiissitat taamatullu Naalakkersuisut inuiaqatigiinni annertoorujussuarmik allanngortiterisoqarnissaata pisariaqarnissaa naatsorsuutigaat. Allanngortiterinerit taakku maannakkut nunatsinni inuiaqatigiit pillugit ilisimaqqissaakkanik, inuiaqatigiit aaqqissugaaneranni pinngitsoorneqarsinnaanngitsunik pissutsinillu allanngortiterinermi anguniagassatut kissaatiginartunik, taakkulu piviusunngortinneqarnissaannut aqqutissanik tunngaveqarluinnassasut ataatsimiititaliaq isumaqarpoq. Anguniakkat, periusissat pilersaarusiallu ersarissuunissaannik pisariaqartitsineq annertuumik pingaartinneqassammat ataatsimiititaliamittaaq isumaqatigineqarpoq.

Taamaattumik makku Naalakkersuisunit kissaatigineqarput:

Aaqqissuussaaneq pitsaanerusumik nakkutigineqartoq tunngavigalugu aningaasarsiornikkut iliuusissanik pilersaarusiortoqassasoq.
Nunatta ataatsimoortumik inuussutissarsiornikkut ineriartortinneqarnissaanut iliuusissatut pilersaarut suliarineqarlunilu aallartinneqassasoq.
Pisortat ingerlatsinerata annertuumik allanngortinnissaanut annikillisinnissaanullu iliuusissatut pilersaarut suliarineqarlunilu aallartinneqassasoq.
Innuttat ilinniartitaanikkut malunnarluartumik patajaallisaavigineqarnissaannut iliuusissatut pilersaarut suliarineqarlunilu aallartinneqassasoq.
Tamatumunnga peqatigitillugu suleqatigiinnissamut isumaqatigiissutit atuuttut allanngortinnissaa pillugu naalagaaffimmik isumaqatiginninniarnissat aallartitsinnagit periusissatut iliuusissatullu pilersaarutit naammassineqarnissaat Naalakkersuisut kissaatigaat. Taamatut isummerneq ataatsimiititaliap isumaqatigaa kissaatiginartillugulu suliffeqarnermut isumaginninnermullu tunngasuni suliniutit taamaattut aallartinneqarnissaat.

Aaqqissuussaanerup pitsaanerusumik nakkutigineqarnerata, periusissatut pilersaarutitut taaneqartup iliuusissatullu pilersaarutit annertuut ingerlanneqarnissaannut piffissaq atugassatut naatsorsuutigisaq pillugu ataatsimiititaliaq isumaliutersorsimavoq. Ataatsimiititaliaq isumaqarpoq suliniutitut taaneqartut kinguarsarnagit aallartinneqartariaqartut. Pilersaarutit taakku imarisassaat piviusunngortinneqarnissaallu pillugit nassuiaatinik aamma/imaluunniit aalajangiiffigisassatut siunnersuutinik piaarnerpaamik, suliassalli tamarmiulluni katitigaanera eqqarsaatigalugu killissarititat illersorneqarsinnaasut iluanni, Naalakkersuisut saqqummiussinissaat ataatsimiititaliap naatsorsuutigaa.

Naalagaaffiup nunatsinnut aningaasaliuttagai pillugit danskit naalakkersuisuinik isumaqatiginninnialernissat isumaqatigiinniarnerilluunniit ingerlanneqartut namminersorneq pillugu suliamit immikkoortillugit ingerlanneqartariaqartut ataatsimiititaliaq isumaqarpoq. Naalagaaffiup nunatsinnut aningaasaliuttagai pillugit isumaqatigiinniarnerit, taakkulu inernerisa paasiuminartunngorlugit Inatsisartunut ingerlanneqartarnissaat saqqummiunneqartarnissaallu ataatsimiititaliap naatsorsuutigaa. Taamatuttaaq ataatsimiititaliamit naatsorsuutigineqarpoq namminersorneq pillugu suliamut iluaqutaasumik inerisaanissamut suliniutit iliuusissalluunniit nutaat ingerlanneqarnissaannut danskit naalakkersuisuinit ilassutigineqartut Inatsisartunut paasiuminartunngorlugit tunniunneqassasut. Tassunga tunngatillugu ataatsimiititaliap paasinninnera naatsorsuutigisaalu pillugit Inatsisartut isumaqataanerminnik saqqummiussissasut ataatsimiititaliaq inassuteqarpoq.

Kalaallit Nunaanni Inatsisartut ilaasortaasa amerlassusii pillugit peqatigiinnermut isumaqatigiissummi aalajangersakkamik ilanngussinissaq kissaatiginarnersoq Inatsisartunit isumaliutigineqassasoq Naalakkersuisut inassutigaat. Ataatsimiititaliaq isumaqarpoq peqatigiinnermut isumaqatigiissut Kalaallit Nunaannata inatsisitigut aaqqissuussaaneratut paasineqartariaqanngitsoq. Kalaallit Nunaata imminut aqutsiviginerani inatsisitigut tunngavissanik Kalaallit Nunaata nammineerluni namminersortutut ingerlanermini aalajangersaasinnaanera Kalaallit Nunaata nammineersinnaaneranut killiliussat iluanni pisariaqarpoq. Kalaallit Nunaata inatsisitigut aaqqissugaanissaa pillugu siunissami innuttanik taasisitsinissamut apeqqut saqqumiunneqartoq ilaatissallugu tulluarpoq. Inatsisitigut aaqqissugaaneq taamaattoq Kalaallit Nunaata Inatsisartuinit akuersissutigineqarsimasariaqarpoq inatsisitigullu aaqqissugaanertut atuussinnaassuseqassaguni innuttat taasisinneqarnerisigut atuuttussaassuseqalersinneqassalluni. Kalaallit Nunaata siunissami inatsisitigut aaqqissugaanissaanut apeqqutip tamarmiulluni katitigaanera Inatsisit Atortinneqarnerannut Ataatsimiititaliamut, nunap inatsisitigut aaqqissugaaneranut apeqqutit suliarineqartarnerannut ataatsimiititaliaasumut, tusarniaanikkut erseqqinnerusumik qulaajaavigineqartariaqartoq ataatsimiititaliaq isumaqarpoq. Isummamut tamatumunnga isumaqataanerminnik Inatsisartut saqqummiussinissaat ataatsimiititaliap inassutigaa.

Kalaallit Nunaata siunissami namminersulernissaa pillugu innuttat taasisinneqarnissaat namminersornerup eqqunneqarnissaanut tunngaviliisuulluinnartutut isigineqartariaqartoq ataatsimiititaliaq isumaqarpoq. Innuttaasunik taasisitsinermi peqatigiinnermut danskit naalakkersuisuinut isumaqatigiissuteqartoqarnissaa isumaqatigiissutilluunniit taassuma atuuttuulersinneqarnissaa, taamatullu Kalaallit Nunaata inatsisitigut aaqqissugaanissaata taasissutigineqarnissaa ilaatinneqartariaqarput. Peqatigiinnermut isumaqatigiissuteqarneq Kalaallillu Nunaanni inatsisitigut aaqqissugaanerup ineriartornera nunatsinni eqqartuussiveqarnerup siunissami aaqqissuunneqarnissaanik oqartussaaffinnillu agguataarinissamik suliarinninnermik aalajangernernillu tunngaveqartussaapput. Apeqqutip suliarineqarluni qaqugu aallartinneqarsinnaanera nalilissallugu ataatsimiititaliaq maannakkut tunngavissaqanngilaq, soorluttaaq sulinerup qaqugu naammisineqarnissaa pillugu piffissaliussamik naatsorsuuteqartoqarsinnaanngikkallartoq.

Tunngavissatut pigineqartoq tunngavigalugu nunatta namminersulernissaata aallartinnissaanut innuttaasunik taasisitsinissap tunngaviliisuunissaa pillugu Inatsisisartut aalajangissasut ataatsimiititaliap inassuteqaatigaa.

Ataatsimiititaliaq isumaqarpoq Inatsisartut Kalaallit Nunaanni inuit qinigaattut inatsisiliortutut, nunatsinni innuttat sinnerlugit, najoqqutassiisuusumik innuttanik taasisitsinertaqanngitsumik namminersorneq pillugu suliap nanginneqarnissaanik isumaliutissiissummi matumani aalajangernissatut inassutigineqartunik aalajangiisinnaasut. Namminersorneq Pillugu Isumalioqatigiissitat isumaliutissiissutaata namminersorneq pillugu ataatsimeersuarnermi Inatsisartullu oqallinneranni tapersiivigineqarnera tunngavigalugu tamanna nangaanartoqanngitsutut isigisariaqarpoq. Namminersorneq pillugu suliap ingerlaqqinnissaa innuttanit tapersersorneqarnersoq kingusinnerusukkut nalornissutigineqalissagaluarpat pisariaqarnera naapertorlugu najoqqutassiisussamik innuttat taasisinneqarnissaat aalajangerneqarsinnaavoq.

Namminersorneq pillugu sulinermi anguniakkat ingerlaqqinnissarlu pillugit innuttanik annertuumik paasisitsiniaanissap ingerlanneqarnissaa pillugu Namminersorneq Pillugu Isumalioqatigiissitat Naalakkersuisullu isummersuutaat ataatsimiititaliap isumaqatigai. Taamatut paasisitsiniaanissaq namminersorneq namminersornerlu pillugu sulineq pillugit nuna tamakkerlugu innuttat oqallitsinneqarnerannik tapertalerneqassaaq. Ingerlatassat taakku piviusunngortinneqarnissaannut pilersaarusiamik suliaqarnissamut Inatsisartunillu aalajangikkat ingerlaannartumik kinguarsaanertaqanngitsumillu malitseqartinneqarnerisa aallartinneqarnissaannik Inatsisartut Naalakkersuisunut kaammattuuteqarnissaat ataatsimiititaliap inassutigaa.

Namminersorneq pillugu suliap ingerlaqqinnerani Inatsisartut Naalakkersuisullu Inatsisartuti-goortumik akunnerminni peqatigiinnerisa Inatsisartuni annertuumik suliaqarnissaq pisariaqartissagaa ataatsimiititaliaagallartup naatsorsuutigaa. Sulinermi tamatumani ataatsimiititaliat ataasiakkaat suliassaqarfiinut tunngatillugu Naalakkersuisut aalajangiiffigisassatut siunnersuutaannik suliarinninnermi Inatsisartut ataatsimiititaliaat ataavartut arlallit akuutinneqartariaqarput. Inatsisit Atortinneqarnerannut Ataatsimiititaliamut, Nunanut Allanut Sillimaniarnermullu Ataatsimiititaliamut, Inuussutissarsiornermut Ataatsimiititaliamut Aningaasaqarnermullu Ataatsimiititaliamut tamanna erseqqivissumik atuutissaaq, naatsorsuutigineqartariaqarporli Inatsisartut ataatsimiititaliaasa tamarluinnarmik akuutinneqarnissaat. Inatsisartut Naalakkersuisullu akornanni peqatigiinnissatut naatsorsuutigisap piareersarlugulu ataqatigiissaarneqarnissaanut tunngatillugu Inatsisartut ataatsimiititaliaat pillugit Suleriaatsimi aalajangersakkat nalinginnaasut malillugit Namminersorneq Pillugu Ataatsimiititaliamik Inatsisartut pilersitsissasut ataatsimiititaliaagallartup inassutigaa. Namminersorneq pillugu sulinerup ingerlanerani kalaallit danskillu inatsisartoqarnikkut ataatsimoorussamik ataatsimiititaliarsuanni Naalakkersuisunillu peqateqarnermi paasissutissat apeqqutillu pilersut Inatsisartunut ingerlatseqqinneqartarnissaannik ataatsimiititaliaq taanna isumaginnittuusariaqarpoq.

Taamaammat Inatsisartunut ilanngullugu inassutigineqassaaq Namminersorneq pillugu Ataatsimiititaliassatut siunnersuutigineqartumi aamma inatsisartoqarnikkut ataatsimoorussamik ataatsimiititaliarsuarmi ilaasortassatut Inatsisartunit innassutigineqarlutik siunnersuutigineqartut ilaasortaassasut, taakkulu qanoq amerlassuseqarneq najoqqutaralugu qinersinermi periuseq (d´Honditip periusaa) naapertorlugu inassuteqaatigineqassapput.

Isumaliutissiissummi matumani inassutigineqartut ilanngullugit siunnersuut ataatsimiititaliamit isumaqatigiittumit Inatsisartunut aappassaaniigassanngortinneqarpoq.

Jonathan Motzfeldt, siulittaasoq
Ane Hansen, siulittaasup tullia
Ruth Heilmann
Jensine Berthelsen
Per Berthelsen

Ataatsimiititaliaagallartup inassuteqaatai taaseqataasinnaani ilaasortamit taperserneqarput.
Mads Peter Grønvold