“Periarfissaqarnermit pisinnaatitaaffeqarnermut”

Isumaginninnermut, Ilaqutariinnermut, Naligiissitaanermut Inatsisinillu Atuutsitsinermut Naalakkersuisumit, Sara Olsvig-imit, ilanngutassiaq

Innarluutilinnut inatsisip atuuttup aammalu inuit innarluutillit tapersersorneqarnissaannut Inatsisartut inatsisissaata nutaap assigiinngissutaat

Pingaarnertigut inatsisissatut siunnersuummi nutaami, inuit annertuumik innarluutillit ikiorserneqarnissamik  periarfissaqarnerannit, inuit innarluutillit pisinnaatitaaffeqarnerannut allanngortitsisoqarpoq. 

Innarluutilinnut inatsimmi massakkut aallaaviusoq tassaavoq innarluutillit naligiimmik periarfissaqarnissaat pillugu Naalagaaffiit Peqatigiit malittarisassat nalinginnaasut.  Inuit innarluutillit tapersersorneqarnissaannut inatsisissatut siunnersuummut aallaaviuvoq inuit innarluutillit pisinnaatitaaffii pillugit Naalagaaffiit peqatigiit isumaqatigiissutaat.

Innarluutilinnut inatsimmi atuuttumi siullinniarneqarput inuit annertuumik innarluutillit 0-nik ukiulinniit utoqqalinersiuteqalernissamut ukiut killissarititaasut tikillugit ukioqartut. Taamaattoq utoqqalinersiutit pillugit inatsimmi atuuttumi innarluuteqarnermut tapisiaqarnissaq periarfissiissutigineqarpoq, kisianni tapisiaqartitsinissaq pisussaaffigineqarani. Inatsisissatut siunnersuummi nutaami kikkut tamarmik pineqartunut ilaapput – ukiut apeqqutaanatik.

Meeqqat inatsisissatut siunnersuut malillugu aammalu meeqqat tapersersorneqarnissaannut Inatsisartut inatsisaat malillugu tapersiivigineqarsinnaatitaasut, inatsisit marluusut tamaasa malillugit pisariaqartunut tapersiivigineqartussaapput aammalu tapersiineq ataqatigiissaagaassaaq aammalu meeqqamut suna pitsaanerunersoq aallaavigineqassalluni.

Innarluutilinnut inatsimmi atuuttumi, aalajangersakkat aalajangersimasut ilaatitsinermut tunngasut kinguneraat, annertuumik innarluutillit kisimik ilaatinneqarmata.  Inatsisissatut siunnersuummi tamanna atorunnaarsinneqarpoq.
Inatsisissatut siunnersuummi Tapersiisarneq aamma Immikkut ittumik tapersiisarneq immikkoortinneqarput. Tapersiisinnaanissamut innuttaasoq innarluuteqarnersoq taamaallaat paasinarsisinneqassaaq kiisalu tapersiinerup annertussusissaa suussusissaalu naliliiffigineqassalluni. Immikkut ittumik tapersiisinnaanissamut qulaajaanissaq piumasaqaataavoq.

Iliuusissanut pilersaarut: Innarluutilinnut inatsit atuuttoq malillugu meeqqat atuarfianni naammassereernerup kingorna iliuusissanut pilersaarummik taamaallaat piumasaqaateqartoqarpoq aammalu qulaajaanissaq piumasaqaataanani. Inatsisissatut siunnersuummi nutaami immikkut ittumik tapersiinermi iliuusissanut pilersaarut piumasaqaataavoq kiisalu immikkut ittumik tapersiinermi qulaajaaneq piumasaqaataalluni.

Katsorsarneqarnissamut pilersaarummit ineriartornissamut pilersaarummut allanngortitsineq: Inuit annertuumik innarluutillit katsorsarneqarnissamut pilersaaruteqarfigineqassapput. Tamanna inatsisissatut siunnersuummi ineriartortitsinermut pilersaarutinngorlugu allanngortinneqarpoq.

Aalajangiisoqannginnerani oqaloqateqarneq: Innarluutilinnut inatsit atuuttoq malillugu pisortat ingerlatsineranni suliassanik suliarinninnissamut piumasaqaatit nalinginnaasut atuupput. Inatsisissatut siunnersuut malillugu tamatuma saniatigut, pineqartumut tapersiinissaq pillugu aalajangiisoqannginnerani, inuk innarluutilik oqaloqatigineqassasoq piumasaqaataavoq.

Tapersiivigineqarsinnaatitaaneq: Innarluutilinnut inatsit atuuttoq malillugu assersuutigalugu tikeraarluni angalanermi ingiaqateqarnissaq, oqilisaassivigineqarnissaq il.il. periarfissaapput. Inatsisissatut siunnersuut malillugu inuk innarluutilik ingiaqateqarnissamik neqeroorfigineqassaaq – tikeraarluni angalanerinnarniinngitsoq, kisianni inuk innarluutilik innarluuteqarnini pissutigalugu ulluinnarni kisimiilluni angalaarsinnaanngippat. Tamatuma saniatigut kommunit oqilisaassinermi inissanik neqerooruteqarnissamik pisussaaffeqarput.  

Tikeraarluni angalanissamik pisinnaatitaaneq: Innarluutilinnut inatsit atuuttoq malillugu inuusuttut 16 – 24-inik ukiullit Danmarkimi inissisimagallartut kisimik Kalaallit Nunaannut tikeraarlutik angalanissamut pisinnaatitaapput. Inuit allat tamarmik tikeraarlutik angalanissamut taamaallaat periarfissaqarput. Inatsisissatut siunnersuut malillugu inersimasut nunagisamik avataani najugaqarfissatut neqeroorummiittut nunagisaminnut ukiumut ataasiarlutik tikeraarlutik angalanissamut pisinnaatitaapput aammalu meeqqat ulloq unnuarlu neqeroorummiittut nunagisaminnut ukiumut marloriarlutik tikeraarlutik angalanissamut pisinnaatitaapput.

Tamatuma saniatigut inatsisissatut siunnersuummi makku nutaartaapput:

  • Kommunalbestyrelsip inuk innarluutilik Nuna tamakkerlugu Innarluutilinnut sullissivimmi allanngutsaaliuilluni sungiusarnissaanik neqeroorfigisinnaavaa
  • Ulluunerani neqeroorummik immikkut ittumik, meeqqat suli atualersimanngitsut annertuumik innarluutillit tapersersorneqarnissamik immikkut pisariaqartitsinerannik naammassinniffiusinnaasumik, kommunimi ulluunerani neqeroorutinut allanut tapertaasussamik, kommunalbestyrelse pilersitsisinnaavoq
  • Meeqqamut annertuumik innarluutilimmut angajoqqaatut oqartussaasunut nuunnermut ikiorsiinissamik kommunalbestyrelse neqerooruteqarsinnaavoq
  • Inersimasunut innarluutilinnut ulloq unnuarlu neqeroorummik matoqqasumik pilersitsineq, tassa imaappoq igalaat aamma matut silarliit paarnaaqqatinnissaat akuerisaalluni
  • Inunnut innarluutilinnut kommunip neqeroorutaannut, ilaatigut tapersiissutigineqartartunut, pitsaassusissanut malitassanik allaganngorlugit kommunalbestyrelse suliaqassaaq.
  • Kommunalbestyrelsip Inatsisartut inatsisaat manna naapertorlugu ingerlatsivimmi oqartussatut pisussaaffiisa malinneqarnissaanni annertuumik imaluunniit uteqattaartumik sumiginnaaneranut imaluunniit mianersuaalliorneranut kommunalbestyrelse pinngitsaaliissumik akiliisussanngorlugu Naalakkersuisut pisussaaffiliisinnaapput.
  • § 23-imi  kommunalbestyrelsip inunnut innarluutilinnut tapersiisarnerannut killissaliussat pingaarnerit aalajangersarneqarput.
  • § 24-imi inuit innarluutillit tamakkiisumik nammineersinnaanngitsut, ikiorneqarnissamut isumassorneqarnissamullu tapersiivigineqarnissamik neqeroorfigineqarnissaat qulakkeerneqarpoq, ilanngullugit inuttut suliassat aammalu ulluinnarni suliarisassat.
  • § 65-imi ukiut sisamakkaarlugit ulloq unnuarlu neqeroorutini ineriartortitsinissamut periusissamik suliaqarnissamik Naalakkersuisut pisussaaffilerneqarput.
  • § 85-imi kommunalbestyrelsit innarluutilinnut siunnersuisooqatigiinnik pilersitsinissamik pisussaaffilerneqarput, aammalu siunnersuisooqatigiit suliassai piginnaatitaaffiilu aalajangersassallugit.
  • § 86-imi kommunalbestyrelsit innarluutilinnut politikkimik ilusilersuissasut, aalajangersarneqarpoq.

Ataatsimut isigalugu siunnersuutip qulakkiissavaa inuit innarluutillit amerlanerusunik pisinnaatitaaffeqalernissaat.

Qilanaarutigaara siunnersuutip uuma Inatsisartut 2018-imi Upernaakkut ataatsimiinnissaanni aappassaaneerneqarnissaata pingajussaaneerneqarnissaatalu tungaanut inuiaqatigiinni atituumik oqallisigineqarnissaa.